الگوی آموزشی مفاهیم دینی و تربیتی در شرایط بحران آموزشی مبتنی بر نظریه داده بنیاد

هدف: بروز بحران های آموزشی و گذار ناگهانی به آموزش های غیرحضوری، نظام تعلیم و تربیت را با چالش هایی در تداوم و کیفیت فرایند یاددهی–یادگیری، به ویژه در حوزه آموزش مفاهیم دینی و تربیتی، مواجه ساخته است. انتقال موثر این مفاهیم نیازمند تعاملات عاطفی و ارزشی است و در شرایط بحران با دشواری های بیشتری همراه می شود. پژوهش حاضر با هدف واکاوی تجربه معلمان از آموزش مفاهیم دینی و تربیتی در شرایط بحران آموزشی و ارائه الگویی برای کیفیت بخشی به این فرایند انجام شد. سوال های پژوهش عبارت اند از: ۱) تجربه معلمان از آموزش مفاهیم دینی و تربیتی در شرایط بحران آموزشی چیست؟ و ۲) بر اساس این تجربه ها چه الگویی می توان برای کیفیت بخشی به آموزش این مفاهیم ارائه داد؟ روش: روش پژوهش کیفی و مبتنی بر نظریه داده بنیاد است. جامعه تحلیلی پژوهش شامل معلمان و متخصصان حوزه تعلیم و تربیت شهر نجف آباد بود که تجربه فعالیت آموزشی در شرایط بحران را داشته اند. نمونه گیری به صورت هدفمند و نظری (به شیوه گلوله برفی) انجام شد و در مجموع ۲۰ نفر تا مرحله اشباع نظری در پژوهش شرکت کردند. ابزار گردآوری داده ها مصاحبه نیمه ساختاریافته بود. داده ها هم زمان با گردآوری، در سه مرحله کدگذاری باز، محوری و گزینشی تحلیل شدند. یافته ها: تحلیل داده ها به استخراج ۱۱۶ مفهوم اولیه، ۵۷ مضمون فرعی و ۲۱ مضمون اصلی انجامید. در این فرایند، مقوله هسته «توانمندسازی آموزش مفاهیم دینی و تربیتی در بستر بحران آموزشی» شناسایی شد که در قالب یک الگوی پارادایمی شامل شرایط علی، زمینه ای و مداخله گر، راهبردهای کنش و پیامدهای تربیتی تبیین گردید. یافته ها نشان داد عواملی همچون عدالت تربیتی، آمادگی و خلاقیت معلمان، مشارکت خانواده ها، نگرش تربیتی به بحران و هماهنگی سازمانی از مهم ترین مولفه های اثرگذار بر کیفیت این آموزش هستند. نتیجه گیری: نتایج پژوهش نشان داد کیفیت آموزش مفاهیم دینی و تربیتی در شرایط بحران بیش از آنکه وابسته به ابزارهای فناورانه باشد، به رویکرد تربیتی معلمان، بازتعریف نقش تربیتی مدرسه و توجه به ابعاد عاطفی و ارزشی یادگیرندگان وابسته است. ازاین رو توجه به توانمندسازی معلمان و تقویت مشارکت خانواده ها می تواند به ارتقای کیفیت این نوع آموزش در شرایط بحران کمک کند.

کلیدواژه ها:

Religious and Educational Concepts Instruction ، Educational Crisis ، Teachers’ Experiences ، Qualitative Research ، Grounded Theory ، آموزش مفاهیم دینی و تربیتی ، بحران آموزشی ، تجربه معلمان ، پژوهش کیفی ، نظریه داده بنیاد