هم تکاملی هوش مصنوعی و آینده: تحلیلی نظام مند بر ادبیات نظری

هوش مصنوعی طی دهه اخیر از یک فناوری عمدتا فنی فراتر رفته و به یک پیشران کلیدی برای تحول اقتصادی–اجتماعی و بازتعریف شیوه های تصمیم گیری و حکمرانی تبدیل شده است. هم زمان، مطالعات آینده از سطح «پیش بینی» عبور کرده و به رویکردی برای فهم پیامدهای فناورانه و نیز جهت دهی مسئولانه به مسیرهای توسعه فناوری بدل شده است. با وجود رشد سریع پژوهش ها، ادبیات تقاطع «هوش مصنوعی» و «آینده» پراکنده و میان رشته ای است و غالبا یکی از دو جهت گیری «آینده هوش مصنوعی» یا «هوش مصنوعی آینده ساز» (به عنوان ابزار شکل دهی آینده و تصمیم سازی) را به صورت منفرد برجسته می کند؛ ازاین رو، تصویر یکپارچه ای از ارتباط دوسویه و هم تکاملی این دو جریان و مسیر تحول مفهومی آن ها کمتر ارائه شده است. پژوهش حاضر با هدف نگاشت ساختار دانشی و تبیین چارچوب نظری این هم تکاملی، از رویکرد ترکیبی (کمی-کیفی) استفاده می کند. در بخش کمی، داده های کتاب سنجی از Web of Science استخراج و با بهره گیری از بسته bibliometrix در محیط R و نرم افزار CiteSpace تحلیل شد تا ساختار تولید علم، شبکه های مفهومی و استنادی، نقشه موضوعی و تکامل موضوعی ترسیم گردد. سپس در بخش کیفی، با فراترکیب سندلوسکی و باروسو و کدگذاری، مقالات منتخب تحلیل و مفاهیم و مضامین نظری یکپارچه سازی شد. خروجی پژوهش شامل نگاشت جریان ها و خوشه های غالب ادبیات، صورت بندی یک چارچوب مفهومی برای توضیح رابطه دوسویه «آینده هوش مصنوعی» و «هوش مصنوعی آینده ساز» و استخراج دلالت های سیاستی و حکمرانی برای بهره گیری مسئولانه از هوش مصنوعی در شکل دهی به آینده است و با ارائه یک چشم انداز یکپارچه و آینده نگر، به پیوند مباحث پراکنده و تقویت پژوهش های میان رشته ای در حوزه هوش مصنوعی کمک می نماید.

کلیدواژه ها:

هم تکاملی ، هوش مصنوعی ، آینده ، علم سنجی ، فراترکیب