شناسایی و تبیین دلالت های هوش مصنوعی در حوزه سیاست گذاری علم و فناوری مبتنی بر شبکه های سیاستی همکارانه

تحولات ناشی از توسعه هوش مصنوعی، چشم انداز سیاست گذاری علم و فناوری را به طور بنیادین دگرگون ساخته و امکان شکل گیری الگوهای نوین حکمرانی شبکه ای را در این حوزه فراهم کرده است. در این میان، شبکه های سیاستی همکارانه به عنوان یکی از رویکردهای نوین سیاست گذاری، بر تعامل، همکاری و مشارکت بازیگران دولتی و غیردولتی تاکید دارد. هدف پژوهش حاضر، شناسایی دلالت های هوش مصنوعی در حوزه سیاست گذاری علم و فناوری مبتنی بر شبکه های سیاستی همکارانه است. این پژوهش از نظر هدف کاربردی و از نظر روش، کیفی و مبتنی بر راهبرد تحلیل مضمون است. داده های پژوهش از طریق مصاحبه های نیمه ساختاریافته با خبرگان حوزه سیاست گذاری علم و فناوری و هوش مصنوعی گردآوری شده و با استفاده از روش تحلیل مضمون مورد بررسی قرار گرفته است. یافته های پژوهش نشان می دهد هوش مصنوعی می تواند دو نقش متفاوت در شبکه های سیاستی همکارانه ایفا کند. به بیان دیگر دو سناریوی مختلف متصور است: سناریوی نخست، هوش مصنوعی به مثابه نقش تسهیلگر که به تقویت مشارکت، شفافیت، تعامل و تصمیم گیری جمعی منجر می شود؛ و سناریوی دوم، هوش مصنوعی به مثابه نقش بازیگر مسلط که می تواند تمرکز قدرت، الگوریتمی شدن تصمیم گیری و کاهش نقش کنشگران انسانی را به همراه داشته باشد. نتایج پژوهش نشان می دهد نحوه حکمرانی و طراحی نهادی استفاده از هوش مصنوعی، تعیین کننده مسیر آینده سیاست گذاری با تاکید بر حوزه علم و فناوری است. در صورت بهره گیری همکارانه و شفاف از هوش مصنوعی، این فناوری می تواند به بهبود کیفیت سیاست گذاری علم و فناوری و افزایش ارزش عمومی منجر شود؛ در غیر این صورت، احتمال تمرکز قدرت و تضعیف مشارکت وجود دارد.

کلیدواژه ها:

هوش مصنوعی ، سیاست گذاری علم و فناوری ، شبکه های سیاستی همکارانه ، حکمرانی ، بازیگران