ارزیابی اثر نوسانات نرخ ارز بر تورم پایه با استفاده از الگوی تصادفی ماندل-فلمینگ و تشخیص رابطه ی متقابل بین نوسانات نرخ ارز و انحرافات تورم در ایران

چکیده گسترده معرفی: از مشکلات مهمی که طی دهه­های اخیر اقتصاد ایران با آن مواجه بوده است و باعث کاهش امنیت اقتصادی و هدایت جریان نقدینگی به سمت فعالیت­های سوداگرانه به جای فعالیت­های مولد اقتصادی شود، نوسانات شدید در نرخ ارز و تورم است. در این راستا، یکی از عوامل مهم در افزایش نوسانات نرخ تورم طی دهه­های اخیر در ایران، وجود نوسانات نرخ ارز است. افزایش (کاهش) نرخ ارز طریق راه­های مختلف می­تواند باعث افزایش (کاهش) تورم شود. افزایش نرخ ارز می­تواند باعث افزایش هزینه­ی تولیدات محصولاتی شود که مواد اولیه­ی آن از خارج تهیه می­شود. همچنین با اثرگذاری بر تورم انتظاری، افزایش دستمزد اسمی و تورم را به دنبال دارد. از طرفی، تورم از دو طریق باعث ایجاد تغییرات در نرخ ارز می­شود. افزایش تورم باعث افزایش قیمت کالاهای داخلی در بازارهای بین­المللی و داخلی می­شود که کاهش قدرت رقابت­پذیری بنگاه­های اقتصادی داخلی در بازارهای بین­المللی را به دنبال دارد. کاهش قدرت رقابت­پذیری تولیدکنندگان داخلی باعث کاهش صادرات، افزایش واردات، کاهش ذخایر ارزی و کاهش ارزش پول ملی می­شود. با توجه به آثار منفی نوسانات نرخ ارز و تورم بر اقتصاد به دلیل اثرگذاری متقابل نرخ ارز و تورم بر یکدیگر، در این مطالعه سعی شده که اثرات متقابل نوسانات نرخ ارز و انحراف نرخ تورم از تورم پایه یا هسته  در ایران ارزیابی شود؛ زیرا وجود نوسانات نرخ ارز و انحراف تورم از تورم پایه باعث افزایش نااطمینانی اقتصادی و رشد فعالیت­های واسطه­گری به جای فعالیت­های مولد در اقتصاد می­شود.علاوه­بر این، بر اساس الگوی تصادفی ماندل-فلمینگ ،  شوک­ها و نوسانات می­توانند بر برخی از متغیرها در حالت پایدار اثرگذار باشند که دلیل آن، فرض وجود وضعیت تصادفی در اقتصاد است. با توجه به اثرگذاری متغیرهای اسمی و نوسانات آن­ها در این الگو، یکی دیگر از اهداف این مطالعه ارزیابی اثر نوسانات نرخ ارز بر تورم پایه بر اساس این رویکرد است.   متدولوژی: به منظور بررسی رابطه­ی متقابل بین نوسانات نرخ ارز و انحرافات تورمی، ابتدا برای به دست آوردن متغیر انحرافات تورمی از اختلاف بین نرخ تورم محقق شده و تورم پایه  استفاده می­شود. مقادیر تورم پایه با روش تبدیلات موجک  به دست می­آید. سپس با استفاده از انحراف معیار الگوی واریانس ناهمسانی شرطی خودرگرسیونی تعمیم یافته آستانه­ای (TGARCH)، نوسانات نرخ ارز محاسبه می­شود. پس از به دست آوردن متغیرهای ذکر شده در بالا، رابطه­ی متقابل بین این متغیرها با استفاده از روش­های علیت گرنجر  و علیت تودا و یاماموتو طی دوره­ی ماهانه از اردیبهشت ۱۳۸۳ تا بهمن ۱۴۰۱ مورد ارزیابی قرار می­گیرد. همچنین برای ارزیابی نوسانات نرخ ارز بر تورم پایه، ابتدا الگویی با استفاده از الگوی تصادفی ماندل-فلمینگ معرفی و سپس، با استفاده از روش  خودرگرسیونی با وقفه­های توزیعی (ARDL) طی دوره­ی سالانه ۱۳۵۳-۱۴۰۱ مورد ارزیابی قرار می­گیرد.   یافته ها: به منظور بررسی رابطه­ی متقابل نوسانات نرخ ارز و انحرافات تورمی، پس از آزمون­های ابتدایی و تشخیص الگوی مناسب، با استفاده از روش علیت گرنجری و علیت تودا و یاماموتو  اثرات متقابل این دو متغیر شناسایی شد که نتیجه­ی نهایی آن­ها در جدول زیر نشان داده شده است.   جدول ۱. نتایج برآورد معادلات Error! Reference source not found. و Error! Reference source not found. ماخذ: یافته­های پژوهش Table ۱.The estimation results of equations (۲۱) and (۲۲) Source: Research results  فرضیه­ی صفر آماره­ی آزمون احتمال  بر  اثرگذار نیست ۲۴/۴ ۰۰/۰  بر  اثرگذار نیست ۳۵/۷ ۰۰/۰   جدول ۲. نتایج آزمون علیت تودا و یاماموتو  ماخذ: یافته­های پژوهش Table ۲.Toda and Yamamoto causality test results Source: Research results  فرضیه­ی صفر آماره­ی آزمون Chi-square احتمال  بر  اثرگذار نیست ۰۹/۲۸ ۰۰/۰  بر  اثرگذار نیست ۰۵/۳۵۶ ۰۰/۰   با توجه به نتایج به دست آمده از جداول بالا، بین متغیرهای مورد بررسی یک رابطه­ی دو طرفه با احتمال ۹۹ درصد و بیشتر وجود دارد. از این­رو، نوسانات نرخ ارز عاملی در جهت شکاف بین تورم محقق شده و تورم پایه است. انحرافات تورمی نیز باعث ایجاد نوسات نرخ ارز در اقتصاد ایران می­شود. همچنین برای ارزیابی نوسانات نرخ ارز بر تورم پایه از الگوی تصادفی ماندل-فلمینگ و روش  ARDL  استفاده شده است که نتیایج رابطه­ی بلندمدت الگوی پیشنهادی در جدول زیر نشان داده شده است.   جدول ۳.نتایج برآورد رابطه­ی بلندمدت معادله­ی (۲۳) ماخذ: یافته­های پژوهش Table ۳.The results of estimating the long-run relationship of equation (۲۳) Source: Research results  متغیر ضرایب {احتمال} آماره­ی آزمون   ۵۶/۰ {۰۰/۰} ۷۴/۴   ۶۹/۰- {۰۰/۰} ۱۸/۶-   ۲۷/۰ {۰۰/۰} ۱۵/۳   ۲۷/۰ {۰۱/۰} ۵۲/۲ عرض از مبدا ۱۶/۱۳ {۰۰/۰} ۸۹/۵   با توجه به نتایج جدول بالا، همه­ی ضرایب برآورد شده در سطح اطمینان ۹۵ درصد و بیشتر معنادار و علامت آن­ها نیز موافق انتظار است. ضریب به دست آمده برای نقدینگی در الگوی مورد بررسی مثبت است. از آن­جا که این متغیر یک متغیر تصادفی است، افزایش آن علاوه­بر اثر کوتاه­مدت بر تورم می­تواند تورم در حالت پایدار را افزایش دهد. اثرگذاری نرخ ارز بر تورم پایه نیز مثبت است که دلیل آن واکنش تورم در کوتاه­مدت و بلندمدت به نرخ ارز است. بنابراین، کاهش ارزش پول ملی در بلندمدت باعث افزایش تورم پایه می­شود. از طرف دیگر، ضریب متغیر تولید ناخالص داخلی بر تورم پایه منفی است. این رابطه­ی منفی نشان دهنده­ی آن است که بهبود رشد اقتصادی عاملی در جهت کاهش تورم پایه است؛ زیرا افزایش عرضه­ی کالاها و خدمات در بلندمدت، کاهش تورم را به دنبال دارد.بر اساس نتایج به دست آمده از ضریب نوسانات نرخ ارز در الگوی مورد بررسی نیز مثبت و معنادار است. بنابراین، اثرگذاری نوسانات نرخ ارز بر تورم پایه تایید می­شود که نشان دهنده­ی آن است که فاصله گرفتن نرخ ارز از مقدار پایدار آن باعث ایجاد تغییر در تورم پایه می­شود. در این راستا، افزایش نرخ ارز (کاهش ارزش پول ملی) از مقدار پایدار آن، علاوه­بر افزایش تورم در کوتاه­مدت باعث افزایش تورم در بلندمدت می­شود.   نتیجه: بر اساس نتایج این مطالعه، اختلاف چشمگیری در بیشتر زمان­های مورد بررسی بین متغیرهای نرخ تورم پایه و تورم محقق شده وجود دارد که این موضوع باعث ایجاد انحرافات زیاد تورمی از تورم پایه شده است. همچنین رابطه­ای متقابل و معنادار بین متغیرهای نوسانات نرخ ارز و انحرافات تورمی وجود دارد که اثرگذاری این متغیرها بر روی یکدیگر را تایید می­کند. نتایج به دست آمده از برآورد الگوی تورم پایه نشان می­دهد که اثرات متغیرهای نقدینگی و نرخ ارز بر تورم پایه مثبت و معنادار است. در مقابل، ضریب تولید ناخالص داخلی در الگوی مورد بررسی منفی و معنادار بود که کاهش تورم پایه را با افزایش تولید تایید می­کند. نتایج به دست آمده از ضریب نوسانات نرخ ارز در این الگو نیز اثرگذاری مثبت این متغیر بر تورم پایه را نشان می­دهد. با توجه به ضریب این متغیر در این الگو و الگویی که در آن اثرات متقابل نوسانات نرخ ارز و انحرافات تورمی تایید شد، افزایش نوسانات نرخ ارز دارای اثرگذاری کوتاه­مدت و بلندمدت بر نرخ تورم است.

کلیدواژه ها:

نوسانات نرخ ارز ، تورم پایه ، الگوی تصادفی ماندل-فلمینگ ، علیت گرنجر و خودرگرسیونی با وقفه های توزیعی