بررسی تاثیر شوک های استرس مالی بر نااطمینانی اقتصادی: رویکرد غیرخطی TVAR

چکیده گسترده معرفی: بخش مالی بخشی جدایی ناپذیر از اقتصاد هر کشوری است زیرا نقشی حیاتی در تخصیص منابع سرمایه، نظارت بر سرمایه گذاری ها، تسهیل تجارت و ارتقای مدیریت ریسک ایفا می کند. بنابراین هرگونه نقص در سیستم مالی می تواند اثرات مخربی بر اقتصاد داشته باشد. استرس مالی یکی از انواع این سوء عملکرد است، زیرا اغلب با کاهش در دسترس بودن اعتبار و هزینه های بالاتر واسطه گری مالی به دلیل افزایش اصطکاک و عدم تقارن اطلاعاتی در بازارهای مالی همراه است (Hakkio & Keeton,۲۰۰۹). ادبیات قبلی نشان داده است که استرس مالی می تواند بر جنبه های متعددی از اقتصاد تاثیر منفی بگذارد. به عنوان مثال، می تواند اقتصاد را به یک وضعیت نااطمینانی سوق دهد  (Davig & Hakkio, ۲۰۱۰)و موجب افزایش نوسانات تولید (Mallick & Sousa, ۲۰۱۳)، کاهش تجارت (Choudhry & Hassan, ۲۰۱۵)، یا کاهش جریان سرمایه گذاری مستقیم خارجی شود (Stoddard & Noy, ۲۰۱۵; Nguyen & Duong, ۲۰۱۴).   متدولوژی: در این مطالعه جهت بررسی تاثیر استرس مالی بر نااطمینانی اقتصادی در ایران از روش خودرگرسیون برداری آستانه ای (TVAR) استفاده شده است. مدل مورد استفاده در مطالعه حاضر، همان مدل مطالعه Balsillar et al, ۲۰۲۲)) که جهت محاسبه نااطمینانی های اقتصادی از سه متغیر تولید صنعتی، تورم و نرخ بهره استفاده شده، می باشد، با این تفاوت که به جای متغیر نرخ بهره (تبیین سیاست پولی)، متغیر حجم پول مورد استفاده قرار گرفته است. در این راستا مدل (TVAR) دو رژیمی (یک آستانه ای) برآورد می شود. مدل (TVAR) دو رژیمی به صورت رابطه (۱) توضیح داده می شود:   (۱)                                           که در آن بردار متغیرهای  متشکل از تفاضل لگاریتم تولید صنعتی (DLIP)، لگاریتم شاخص قیمت مصرف کنند LCPI) ) و تفاضل حجم پول  (DLM)است. qt متغیر آستانه­ای است که در اینجا شاخص استرس مالی(FSI)  می­باشد. در صورتی که شاخص استرس مالی برابر یا کمتر از مقدار آستانه­ای خود باشد متغیرها در رژیم پایین هستند؛ در غیر این صورت متغیرها در رژیم بالا قرار دارند، بدین منظور سه مدل با سه متغیر وابسته شاخص های نااطمینانی اقتصادی متشکل از تفاضل لگاریتم تولید صنعتی (DLIP)، لگاریتم شاخص قیمت مصرف کننده (LCPI) و تفاضل حجم پول (DLM)  در دو رژیم استرس مالی(FSI)  پایین و بالا تصریح شده است.   یافته ها: در تحلیل­های سری زمانی، قبل از پرداختن به تخمین مدل، لازم است تا ایستایی متغیرهای تحقیق مورد آزمون قرار گیرد. با توجه به اینکه در مدل خودرگرسیون برداری آستانه­ای تمامی متغیرهای مورد استفاده باید ایستا باشند، لذا در صورت ناایستا بودن متغیر، باید از تفاضل آن در مدل­سازی استفاده نمود. نتایج آزمون ریشه واحد دیکی- فولر تعمیم یافته (ADF) جهت بررسی ایستایی متغیرها گزارش شده است. نتایج آزمون ریشه واحد نشان می­دهد که دو متغیر  (FSI  و LCPI) سطح ایستا بوده ولی متغیرهای  (LIP و LM) ناایستا و انباشته از مرتبه یک هستند، لذا باید تفاضل مرتبه اول آنها در مدل (TVAR) مورد استفاده قرار گیرد. برای آزمون اثرات آستانه­ای، سه متغیر اصلی تحقیق یعنی تفاضل تولید صنعتی، تورم و تفاضل حجم پول مد نظر قرار گرفته اند. برای دسترسی به نتایج بهتر، از سطوح هموار شده متغیرها در آزمون­های اثرات آستانه­ای استفاده شده است. بدین صورت که میانگین متحرک استرس مالی با یک وقفه به عنوان متغیر آستانه در سه مدل تعیین شده است و و وقفه بهینه مدل (VAR) بر اساس متغیر آستانه در هر دو مدل اول (مدل اول با متغیر وابسته تفاضل تولید صنعتی و مدل دوم با متغیر وابسته تورم) وقفه ۲ و مدل سوم با متغیر وابسته تفاضل حجم پول وقفه یک تعیین شد. پس بهترین مقدار آکائیک با متغیر آستانه استرس مالی با دو وقفه برای دو مدل اول و با یک وقفه برای مدل سوم که از مقدار آکائیک با متغیر آستانه استرس مالی با یک وقفه کوچکتر بود، به عنوان متغیر آستانه انتخاب شد. نتایج فوق به همراه آزمون­های سه­گانه خطی بودن گزارش شده است. همانطور که نتایج نشان می­دهد بر اساس هر سه آماره آزمون، فرضیه صفر آزمون مبنی بر مدل (VAR) خطی در مقابل (VAR) غیرخطی رد شده و پذیرفته نمی شود. بنابراین تخمین الگوی خودرگرسیون برداری در قالب (TVAR) انجام می گیرد. همچنین، بر اساس آزمون­های اثرات آستانه­ای، مقدار آستانه ای ۶۸۹/۲۴ درصد در مدل اول با متغیر وابسته تفاضل لگاریتم تولید صنعتی، مقدار آستانه ای ۶۸۹/۲۴ درصد در مدل دوم با متغیر وابسته تورم و مقدار آستانه ای ۲۲۳/۶۱- درصد در مدل سوم با متغیر وابسته تفاضل لگاریتم حجم پول، مدل (TVAR) دورژیمی به عنوان مدل بهینه جهت برآورد مد نظر قرار گرفت. با توجه به اینکه مدل VAR به صورت فرم خلاصه شده  است، از این رو ضرایب آن قابلیت تفسیر اقتصادی ندارند، لذا برای دستیابی به روابط همزمان بین متغیرها، توابع عکس­العمل آنی متغیرهای مستخرج از مدل های (TVAR) دو رژیمی برآورد شده به صورت نمودار در ادامه ترسیم شده است. این نمودارها برای ۱۵ دوره و در مدل اول بر اساس شوک وارد شده به تفاضل لگاریتم تولید صنعتی (DLIP) به اندازه یک و دو انحراف معیار، در مدل دوم بر اساس شوک وارد شده به لگاریتم تورم (LCPI) به اندازه یک و دو انحراف معیار و در مدل سوم بر اساس شوک وارد شده به تفاضل لگاریتم حجم پول (DLM) به اندازه یک و دو انحراف معیار، ترسیم شده­اند. نکته ای که وجود دارد این است که در مدل (TVAR) به دلیل غیرخطی بودن مدل، برخلاف مدل (VAR) خطی، اندازه و جهت شوک ها می تواند نحوه اثرگذاری متغیرها روی یکدیگر را تحت تاثیر قرار دهد. به عبارت دیگر برخلاف مدل VAR خطی که در آن میزان تاثیرگذاری یک شوک منفی، دقیقا هم اندازه یک شوک مثبت (اما در جهت عکس) است، در مدل (TVAR) چنین تقارنی وجود ندارد و شوک ها با اندازه و جهت متفاوت می تواند نتایج متفاوتی را به همراه داشته باشد. لذا در این مطالعه، علاوه بر شوک یک انحراف معیار، نتایج مربوط به شوک دو انحراف معیار نیز گزارش شده است؛ البته همانطور که مشاهده می شود، نتایج تقریبا یکسانی از هر دو نوع شوک حاصل شده است.   نتیجه: هدف اصلی مطالعه حاضر بررسی تاثیر شوک های استرس مالی بر نااطمینانی اقتصادی در ایران طی دوره زمانی ۱۴۰۰:۴-۱۳۷۰:۱ در چارچوب روش غیرخطی خودرگرسیون برداری آستانه ای (TVAR) می باشد. بر اساس آزمون های آستانه ای و متغیر میانگین متحرک، استرس مالی با یک وقفه به عنوان متغیر آستانه در سه مدل تعیین شده است و وقفه بهینه مدل (VAR) بر اساس متغیر آستانه در هر دو مدل اول (مدل اول با متغیر وابسته تفاضل تولید صنعتی و مدل دوم با متغیر وابسته تورم) وقفه ۲ و مدل سوم با متغیر وابسته تفاضل حجم پول وقفه یک تعیین شد. همچنین با تعیین مقدار آستانه ای ۶۸۹/۲۴ درصد در مدل اول با متغیر وابسته تفاضل لگاریتم تولید صنعتی، مقدار آستانه ای ۶۸۹/۲۴ درصد در مدل دوم با متغیر وابسته تورم و مقدار آستانه ای ۲۲۳/۶۱- درصد در مدل سوم با متغیر وابسته تفاضل لگاریتم حجم پول، مدل (TVAR) دورژیمی به عنوان مدل بهینه جهت برآورد مد نظر قرار گرفت. نتایج تخمین مدل (TVAR) با متغیر آستانه استرس مالی و استخراج توابع عکس العمل آنی حاکی از آن است که در رژیم استرس مالی پایین، افزایش استرس مالی موجب افزایش تولید صنعتی، کاهش تورم و افزایش حجم پول می شود، یعنی در استرس مالی پایین نااطمینانی اقتصادی کاهش می یابد. در رژیم استرس مالی بالا هم نتایج بیانگر این است که افزایش استرس مالی، منجر به کاهش تولید صنعتی، افزایش تورم و کاهش حجم پول می شود، یعنی در استرس مالی بالا هم نااطمینانی اقتصادی افزایش پیدا می کند. با توجه به نتایج می توان گفت در شرایط مختلف مالی، استرس مالی تاثیر متفاوتی بر نااطمینانی اقتصادی در ایران دارد.

کلیدواژه ها:

استرس مالی ، نااطمینانی اقتصادی ، روش غیرخطی TVAR