اثر سرمایه گذاری مستقیم خارجی بر اشتغال در استان های ایران: با تاکید بر سرریزهای بین منطقه ای

چکیده گستردهمعرفی:عوامل مختلفی در بر میزان اشتغال در اقتصاد یک کشور اثرگذار هستند. یکی از این عوامل سرمایه گذاری مستقیم خارجی ([۱]FDI) است که در دهه­های اخیر در عرصه حیات اقتصادی کشورها نقش و جایگاه ویژه­ی را پیدا کرده است. کشور ایران نیز مانند بسیاری از کشورها برای رونق تولید و ایجاد اشتغال همچنین رسیدن به رشد و توسعه اقتصادی پایدار، با مسئله کمبود منابع برای سرمایه گذاری مواجه است . بنابراین بررسی این نکته که آیا سرمایه گذاری مستقیم خارجی به عنوان یکی از عوامل مهم تامین کننده منابع مالی سرمایه گذاری می تواند نقش موثری در افزایش تولید و اشتغال در کشور ایفا کند، می­تواند در برنامه­ریزی­­های رشد و توسعه اقتصادی در کشور بسیار حائز اهمیت باشد.اثرگذاری سرمایه­گذاری در سطح ملی و منطقه­ای می­تواند کمی متفاوت باشد. یکی از این دلایل، وجود تفاوت­های منطقه­ای است. دلیل دیگر را می­توان در ارتباطات بین منطقه­ای و سرریزهای بین منطقه­ای دانست. بر این اساس یک منطقه می­تواند بر مناطق اطراف خود اثرگذار باشد . بنابراین تغییر یک متغیر (جذب سرمایه گذاری مستقیم خارجی) می­تواند هم اثرات درون منطقه­ای (تغییر اشتغال در درون منطقه) و هم اثرات بین منطقه­ای (تغییر اشتغال در مناطق اطراف) داشته باشد. به همین دلیل لازم است تا در مطالعات مختلف به خصوص مطالعات منطقه­ای، ارتباطات و سرریزهای بین­منطقه­ای در نظر گرفته شود.در مورد اثرگذاری سرمایه­گذاری مستقیم خارجی بر اشتغال در سطح منطقه­ای نیز دیدگاه های مختلفی ذکر شده است.به عنوان مثال رانگ و همکاران (۲۰۲۰) بیان می­کنند که مناطق مختلف دارای بازار کار متفاوتی به لحاظ ساختار و عملکرد و حتی انعطاف پذیری هستند. بنابراین ورود سرمایه یکسان به مناطق مختلف می­تواند اثرات متفاوت بر تولید و اشتغال این مناطق داشته باشد. همچنین بر اساس دیدگاه سرریزهای بین منطقه­ای، یک منطقه می­تواند بر مناطق اطراف خود اثرگذار باشد. بنابراین ورود سرمایه­گذاری مستقیم خارجی به یک منطقه می­تواند دارای اثرات سرریزی به سایر مناطق اطراف باشد. بنابراین می­توان گفت ممکن است یک منطقه­ جذب سرمایه­گذاری مستقیم خارجی نداشته باشد ولی اشتغال آن از طریق سرریزهای بین منطقه­ای (سرریز شده از سایر مناطق جذب کننده FDI) تغییر یابد. متدولوژی:این پژوهش در پی  بررسی اثرات فضایی سرمایه گذاری مستقیم خارجی بر اشتغال در مناطق مختلف ایران در دوره زمانی  ۱۳۹۸- ۱۳۸۹ با  استفاده از الگوی اقتصادسنجی فضایی است. در مدل اقتصادسنجی فضایی اثرات مستقیم و درون منطقه ای، اثرات سرریزی و بین منطقه ای به طور هم زمان در نظر گرفته می شوند. به همین دلیل از این تکنیک برای تخمین مدل استفاده شده است. پس از بررسی پایایی متغیرهای بایستی بررسی وابستگی فضایی استان­های مختلف نسبت به یکدیگر آزمون گردید و در نهایت مدل موردنظر، با مدل دوربین فضایی (SDM) با اثرات ثابت برآورد شد. یافته ها:نتایج تخمین نشان داد که سرمایه گذاری مستقیم خارجی اثری مثبت و مستقیم بر اشتغال استان های کشور دارد. ضریب اثر مستقیم سرمایه گذاری مستقیم خارجی بر اشتغال  ۰.۰۲۷  برآورد شده است و چون سطح احتمال آن کمتر از  ۰.۰۵  است بیان می دارد که یک درصد افزایش در سرمایه گذاری مستقیم خارجی، اشتغال استان های کشور به اندازه  ۰.۰۲۷ درصد افزایش پیدا می کند. همچنین اثرات غیرمستقیم (سرریزی) آن نیز بر اشتغال استان های کشور (مناطق مجاور) مثبت و معنادار است که می توان گفت که با افزایش یک درصدی در تولید ناخالص داخلی یک استان، اشتغال استان های کشور ۰.۰۵ درصد افزایش پیدا می کند.  اثرات مستقیم و غیرمستقیم (سرریزی) دو متغیر تولید ناخالص داخلی و مخارج دولتی در مناطق مختلف نیز اثری مثبت و معنادار بر اشتغال استان های کشور داشته است. نتیجه: با توجه به اثر مثبت و مستقیم سرمایه گذاری مستقیم خارجی بر اشتغال استان های ایران پیشنهاد می شود برای استفاده بهینه تر، سیاست گذاری جهت هدایت سرمایه گذاری ها به سمت فعالیت های مولد و ارزش آفرین در دستور کار قرار گیرد.  با توجه به اثرات مستقیم و غیرمستقیم (سرریزی) اعتبارات اعطایی بانک ها بر اشتغال استان های کشور پیشنهاد می شود بانک ها با افزایش منابع مالی خود اعتبارات بیشتری را اعطا کنند؛ البته نظارت دقیق بر آن، هدایت به سمت فعالیت های مولد و تسهیل شرایط اعطای تسهیلات می تواند در این امر مهم بسیار مفید واقع شود. [۱] Foreign Direct Investment

کلیدواژه ها:

سرمایه گذاری مستقیم خارجی ، اشتغال ، اقتصادسنجی فضایی