تاثیر مالیات بر کربن بر شاخص های رفاه اقتصادی در ایران با رویکرد سیستم های پویا

چکیده گسترده معرفی: هر کشوری به منظور بهبود در ساختار اقتصادی و ثبات نیازمند درآمدهای پایدار دائمی است، که می تواند موفقیت دولت را در برنامه ریزی و سیاست گذاری های بلند مدت افزایش دهد. در بین انواع منابع دولت، مالیات به عنوان منبع دائمی و قابل پیش بینی همواره مورد توجه دولت مردان بوده است. مالیات ها از یک سو با توجه به اصابت مالیاتی بر شرایط توزیع جامعه تاثیرگذار هستند و از سوی دیگر با جا به جایی منابع از بازاری به بازار دیگر آثار تخصیصی به همراه دارند. از این رو متخصصان اقتصاد همواره در پی شناسایی پایه هایی از مالیات هستند که کمترین عدم کارایی را به جامعه تحمیل کند. در بین انواع مالیات ها، تنها پایه مالیاتی که چنین ویژگی را دارد مالیات های محیط زیستی است. این پایه مالیاتی که بر انواع آلودگی های محیط زیستی اعمال می شود، نه تنها کارایی را خدشه دار نمی کنند بلکه به دلیل کاهش هزینه های ناشی از آلودگی فایده اجتماعی را نیز افزایش می دهد. از آ ن جا که مالیات بر کربن به طور کلی می تواند شاخص های رفاه را در یک اقتصاد تحت تاثیر قرار دهد هدف اصلی در این مقاله مشخص کردن تاثیر مالیات بر کربن بر سطح و شاخص رفاه اقتصادی در ایران است.   متدولوژی: این پژوهش با استفاده از داده های سری زمانی اقتصاد ایران در بازه (۱۳۷۱-۱۳۹۹) و با استفاده از رویکرد سیستم های پویا به بررسی تاثیر مالیات سبز بر رفاه اقتصادی در ایران پرداخته است. بر اساس آمار توصیفی و بررسی روند متغیرهای تاثیرگذار بر مالیات سبز در سال های گذشته، دو متغیر موثر تورم و تولید ناخالص داخلی برای بررسی تاثیر مالیات سبز بر رفاه اقتصادی، مورد بررسی قرار گرفته است. با توجه به ساختار مدل های پویا و ارتباط سیستماتیکی که بین متغیرها و در نتیجه معادلات هر یک از بخش ها وجود دارد، از نظر تحلیل مهم است که متغیری که کانال ارتباطی بین متغیر مستقل و متغیر تابع قرار می گیرد، چگونه تحت تاثیر قرار گرفته است و از خود واکنش نشان می دهد. بر همین اساس متغیرهای مالیات سبز و انتشار دی اکسید کربن و رفاه اقتصادی در قالب معادلاتی در چهارچوب سیستم های پویا تعریف شده اند و با استفاده از نرم افزار ونسیم در دو سناریو افزایش ۳ درصدی GDP و افزایش ۲۵ درصدی تورم و دو سناریو پیش بینی دوره زمانی (۱۴۰۰-۱۴۰۶)، تاثیر دو متغیر موثر تورم و تولید ناخالص داخلی برای بررسی تاثیر مالیات سبز بر رفاه اقتصادی، مورد بررسی قرار گرفته است. یافته­ها: بر اساس  سناریو اول خروجی مدل نشان داده است که تغییر در تولید ناخالص داخلی به اندازه ی۳% واکنش هر دو متغیر انتشار گازهای گلخانه ای و مالیات سبز را به همراه داشته است. از آنجا که هدف تعریف سناریو مشخص کردن تاثیر مالیات بر کربن بر سطح رفاه اقتصادی بوده است. بنابراین زنجیره تعریف شده برای مشخص کردن این اثر به این صورت بوده است که تحت تاثیر متغیر GDP، مالیات بر کربن انتشار گازهای گلخانه ای مورد بررسی قرار گرفته است. طبیعتا میزان تولید گازهای گلخانه ای عاملی برای اثرگذاری بر رفاه اقتصادی می باشد. سناریو دوم برای مشخص کردن آثار اقتصادی مالیات بر کربن بر رفاه اقتصادی با تغییر ۲۵ درصدی در افزایش سطح عمومی قیمت ها بوده است. از آن جا که بر اساس مبانی نظری تحقیق، تورم از کانال انتشار گازهای گلخانه ای بر مالیات سبز اثر گذار می باشد نمودارخروجی نشان دهنده ی تاثیر تورم ۲۵ درصدی بر مالیات سبز است. همچنین خروجی مدل نشان می دهد تغییر تورم به اندازه ۲۵٪ واکنش هر سه متغیر مالیات سبز، انتشار کربن و رفاه اقتصادی را به دنبال داشته است. خروجی های سناریو افزایش ۳ درصدی GDP برای افق زمانی(۱۴۰۶-۱۴۰۰) بیانگر آن است که به دلیل رشد تولید ناخالص داخلی، جریان گازهای گلخانه ای روندی صعودی را تجربه می کند. و از طرفی به دلیل ضعف قوانین و مقررات در سیستم مالیات و در کنار آن سیاست های تشویقی تولیدی، جریان مالیات سبز یک روند نزولی را تفسیر می کند. در مجموع در آینده افزایش رشد اقتصادی از کانال تکثیر و انتشار کربن باعث کاهش سطح رفاه اقتصادی خواهد شد. و عملا به دلیل نقش کمرنگ مالیات سبز این جریان کاهشی در رفاه قابل توجیه می باشد. و در نهایت خروجی های سناریو افزایش ۲۵٪ تورم برای افق زمانی (۱۴۰۶-۱۴۰۰) حاکی از آن است که تورم نیز  اثر افزایشی بر انتشار گازهای گلخانه ای و اثر کاهشی بر مالیات سبز و در نتیجه شاخص رفاه دارد. نتایج: با توجه به اینکه که متوسط رشد اقتصادی در ۲۰ سال گذشته اقتصاد ایران ۳ درصد بوده است، سناریوی اول نشان داد از کانال مالیات بر کربن، تاثیر افزایش GDP بر شاخص رفاه دیده شد. از طرفی در سناریو دوم تاثیر مالیات بر کربن از طریق تورم مشاهده شد. همانطور که خروجی های مدل نشان می دهند تورم با افزایش ۲۵درصدی توانسته است بر بودجه دولت و بودجه ی دولت روی مالیات سبز و مالیات سبز روی رفاه اثر بگذارد. بنابراین نتیجه می گیرد که تغییرات اتفاق افتاده بر تورم می تواند روی درجه ی تاثیرگذاری مالیات سبز بر رفاه در ایران تاثیرگذار باشد. همچنین خروجی مدل نشان دهنده ی آن است که هر چه مقدار تورم بیشتر شود می تواند از طریق کانال اثرگذار بودجه ی دولت و مالیات سبز تاثیر بیشتری بر شاخص رفاه داشته باشد. بر این اساس پیشنهاد می شود که برای سیاست گذاری جهت این که مالیات سبز بر رفاه آثار مثبت داشته باشد باید بر دو کانال GDP  و تورم متمرکز شود. بنابراین باید توجه داشت که بر اساس نتایج مدل در آینده افزایش رشد اقتصادی و بالا رفتن تورم از طریق تکثیر و انتشار کربن منجر به کاهش سطح رفاه اقتصادی خواهد شد. از آن جا که بخش عظیمی از مخارج دولت در اقتصاد ایران مخارج عمرانی و سرمایه ای است، که با تولید و درنتیجه تولید co۲ ارتباط دارد بر اساس نتایج بدست آمده پیشنهاد می شود سرمایه گذاری دولت در راستای نوسازی کارخانجات و تعویض ماشین آلات فرسوده و استفاده از ماشین آلات صنعتی با تکنولوژی بالاتر و مصرف سوخت و آلایندگی کم تر قرار بگیرد. همچنین استفاده کردن از سوخت هایی با کیفیت بالاتر و  انرژی های پاک به جای سوخت های فسیلی، روند جدی تری به خود بگیرند.

کلیدواژه ها:

مالیات سبز ، بهره وری ، توسعه ی پایدار ، انتشار دی اکسیدکربن