بررسی رابطه توسعه مالی و کاربران اینترنت بر صادرات استان های کشور ایران با رویکرد الگوریتم یادگیری ماشینی

چکیده گسترده معرفی: پژوهش حاضر به بررسی اثر توسعه مالی و ضریب نفوذ اینترنت بر ارزش صادرات ۲۹ استان کشور ایران از سال ۱۳۸۵ الی ۱۳۹۹ با استفاده از روش تخمین خطای استاندارد اصلاح شده داده های تابلویی و مدل یادگیری ماشینی رگرسیون فرآیند گاوسی پرداخته است. ازآنجاکه ضریب نفوذ اینترنت در بین سطوح مختلف استانی متفاوت است، کاربران اینترنتی اثرات متفاوتی بر رشد صادراتی در بین استان ها خواهند داشت. از سوی دیگر توسعه بخش مالی نیز به عنوان یکی از عوامل اصلی در تجارت خارجی و رشد صادرات موردبررسی و مداقه قرارگرفته است. در مطالعات قبلی نشان داده شد که از سه جنبه اهمیت بخش مالی را در ارتقای صادرات می توان تایید کرد. اول آن که اثر مثبت سطح بخش مالی و تراز تجارت خارجی موید معناداری توسعه مالی در رشد و توسعه اقتصادی است. دوم آن که هرچه خدمات مالی به عنوان بخشی از فناوری تولید، توسعه بیشتری داشته باشد به ارتقای تجارت خارجی کمک می کند. سوم آن که توسعه بخش مالی می تواند سیالیت و افزایش سطح جریان تامین مالی خارجی موردنیاز صادرکنندگان را فراهم کند. بعضی از مطالعات دیگر هیچ گونه اثری از رابطه بخش مالی و صادرات تجاری به خصوص در کشورهای درحال توسعه نیافته اند علی رغم توجه عمده به رابطه استفاده از اینترنت و توسعه مالی و صادرات، همچنان بعضی از شکاف ها در مطالعات گذشته وجود دارد. برای پوشش این فاصله، هدف پژوهش حاضر پاسخ به این سوال است که ضریب نفوذ اینترنت و توسعه مالی تا چه میزان بر رشد صادرات در استان های کشور ایران اثرگذار است. با توجه به هدف مذکور، پژوهش حاضر سه سهم اساسی در ادبیات موجود راجع به رابطه اینترنت، توسعه مالی و صادرات دارد. اول آن که پژوهش حاضر اثرات کاربران اینترنتی و توسعه مالی بر ارتقای صادرات کشور را در سطح استانی موردبررسی قرار داده، دوم آن که نشان داده شده این ارتباط چگونه در بین است آن ها با سطوح توسعه یافتگی متفاوت تغییر پیدا می کند و سوم آن که از مدل های یادگیری ماشینی جهت پیش بینی اثرات استفاده از اینترنت و توسعه مالی بر رشد صادرات استفاده شده است.   متدولوژی: مراحل تخمین ارزش صادرات طبق الگوریتم ماشین یادگیری پیشنهادشده شامل انتخاب مدل ورودی داده ها، پیش پردازش داده ها، طبقه بندی داده ها و الگوریتم یادگیری ماشینی است. ابتدا داده ها برای سه حالت نمونه جمع آوری شده است. مدل اول بیانگر نمونه کل استان ها است که در الگوریتم برای ارزیابی اثرات استفاده از اینترنت و توسعه مالی بر ارزش صادرات استفاده شده و بهترین مدل برای پیش بینی اثر توسعه مالی و استفاده اینترنت معین می شود. در مرحله دوم با حذف داده های پرت و داده ها نرمال شده و در مرحله سوم داده ها بر اساس شیوه اعتبارسنجی متقابل به ده دسته تقسیم شده و سپس با استفاده از الگوریتم یادگیری ماشینی برای تقویت مدل رگرسیونی معتبر که قابلیت پیش بینی دقیق ارزش صادرات را بر اساس توسعه مالی و استفاده از اینترنت داشته باشد به کار گرفته می شود. متغیر وابسته ارزش صادراتی کشور برابر است با کلیه ارزش صادرات کالاها به جز نفت خام برای ۲۹ استان کشور است؛ که مقادیر آن از سالنامه آماری هر استان به دست آمده است. متغیرهای مستقل دو متغیر توسعه مالی و ضریب نفوذ اینترنت به عنوان عوامل تعیین کننده رشد صادرات در پژوهش حاضر استفاده شده است. تسهیلات اعطایی بانک ها به عنوان نسبتی از تولید ناخالص داخلی برای اندازه گیری توسعه مالی استفاده شده است.   یافته­ها: مهم ترین نتایج حاصل از تحلیل داده ها را در چهار بخش می توان تبیین کرد. اول آن که به کارگیری اینترنت سهمی مثبت در ارزش صادراتی کشور در همه استان ها دارد. ازاین رو فرضیه اول مبنی بر اثرگذاری متغیرهای توسعه مالی و ضریب نفوذ اینترنت بر رشد صادرات استان های کشور ایران تایید می شود. دوم آن که به کارگیری اینترنت در استان های توسعه یافته تاثیر بیشتری بر رشد صادرات داشته، منجر به کاهش هزینه های زمانی و مبادلاتی برای تکمیل فرآیند تجاری می شود. در استان های کمتر توسعه یافته به کارگیری اینترنت سهم معنی داری در رشد صادرات ندارد. ازاین رو می توان گفت که ضریب نفوذ اینترنت بر ارزش صادرات به سطح توسعه یافتگی استان ها بستگی دارد و فرضیه دوم پژوهش مبنی بر تفاوت اثرگذاری ضریب نفوذ اینترنت در استان های مختلف کشور تایید می شود. سوم آن که توسعه مالی سهم بسزا واصلی در رشد صادرات در استان ها دارد. چهارم آن که مدل یادگیری ماشینی نشان داد، توسعه مالی، تولید ناخالص داخلی، جمعیت و اینترنت مهم ترین عوامل در پیش بینی رشد صادرات در استان های ایران است.   نتیجه: طبق نتایج حاصل از داده ها چند راهکار و سیاست کاربردی برای تحرک رشد صادرات در استان های کشور پیشنهاد می شود. اول آن که اگرچه دولت ها سرمایه گذاری قابل توجهی در رشد زیرساخت ها از سال ۱۳۸۵ برای بهبود و گسترش سطح فناوری و اینترنت انجام داده اند؛ اما استفاده از اینترنت در بعضی از استان ها همچنان ناکافی است. همچنین سیاست گذاران باید تقویت منابع زیرساختی و سیاست های پشتیبانی بخش اینترنت را برای رشد صادرات به کارگیرند. سیاست گذاران با برقراری کانال های ارتباطی بین صادرکنندگان و واردکنندگان و فراهم نمودن آموزش ها برای آن که چگونه از این کانال ها برای تسهیل دسترسی به بازارهای بین المللی استفاده کند، نقش مهمی را ایفا کنند. دوم آن که سیاست گذاران باید توجه بیشتری به زبان تجارت برای اشخاص و شرکت ها قائل شوند. سوم آن که سیاست گذاران باید با ایجاد محیطی با فرصت های ثروت سازی بیشتر در استان های کمتر توسعه یافته تلاش بیشتری در جهت استواری فرصت های رشد و درنتیجه تحرک رشد صادرات انجام دهند. به عبارت دیگر توسعه مالی در کشور نیازمند بهبود مداوم و به کارگیری شیوه های جدید است. ازاین رو سیاستمداران باید در جهت بهبود انعطاف و تشریک مساعی بین بخش مالی و صادرکنندگان تلاش کنند.

کلیدواژه ها:

توسعه مالی ، ضریب نفوذ اینترنت ، یادگیری ماشینی ، فرآیند گاوسی