بررسی تاثیر تکانه قیمتی گاز بر متغیرهای کلان اقتصادی با تاکید بر شکل گیری بازار منطقه ای گاز: رهیافت مدل تعادل عمومی پویا

چکیده گستردهمعرفی:در دهه­های اخیر با توجه به اهمیت محیط­زیست و کاهش سطح آلودگی­های ناشی از منابع هیدروکربوری، گاز طبیعی به­عنوان سوخت پاک مورد توجه قرار گرفته است که، در صورت توسعه فناوری و ایجاد زمینه برای استفاده گسترده از آن در بخش­های مختلف اقتصادی موثر خواهد بود. بنابراین در این مقاله به بررسی تعیین ساختار منطقه­ای گاز و تاثیر آن بر متغیرهای کلان اقتصادی برای سه کشور ایران، روسیه و قطر پرداخته شده است. در این راستا، سناریوی مورد بررسی، افزایش قیمت گاز برای ایران، قطر و روسیه و تاثیر آن بر متغیرهای اقتصادی برای سال­های ۲۰۱۵-۲۰۳۰ مورد بررسی قرار گرفت. نتایج حاکی از آن است که، با شکل­گیری بازار منطقه­ای گاز با محوریت سه کشور ایران، قطر و روسیه، رشد اقتصادی در طول زمان کاهش، سطح عمومی قیمت­ها و همچنین رفاه در طول زمان برای سه کشور افزایش خواهند یافت. بنابراین با توجه به نتایج می­توان این­گونه بیان کرد که، رشد اقتصادی برای ایران در طول زمان کاهش و تورم افزایش خواهد یافت که این موارد با توجه به محدودیت در ظرفیت و کمبود سرمایه و تکنولوژی در این بخش است و در بلندمدت با توجه به رفع موانع و محدودیت­ها، منجر به افزایش رفاه خواهد شد. بنابراین، پیوستن ایران به بازارهای منطقه­ای، برای ایران دارای منفعت خواهد بود. معرفی:با توجه به نقش روسیه در بازار گاز به­عنوان بزرگترین ذخیره گازی متعارف در جهان و ایران به­عنوان دومین کشور از نظر داشتن ذخایر گازی در جهان و موقعیت جغرافیایی- راهبردی آن بین بازارهای اروپایی و آسیایی، به­شکل طبیعی ظرفیت رقابت بزرگی بین ایران و روسیه برای سهم­های بازار در این مناطق وجود دارد. (امیری و کرمی،۱۳۹۴). بنابراین داشتن ذخایر بزرگ انرژی و توان بهره­برداری از آنها، قدرت تاثیرگذاری دولت­ها را در عرصه روابط بین­الملل و سیاست خارجی تعیین می­کند و برای درک بهتر اهمیت و تاثیر انرژی در روابط بین­الملل، این مهم می­بایست در سطح منطقه­ای مورد بررسی قرار گیرد. سوال به این صورت خواهد بود که تکانه­های قیمت گاز چگونه شاخص­های کلان کشورهای صادرکننده گاز را تحت تاثیر قرار می­دهد و در عین حال این تکانه چگونه می­تواند فرصت منطقه­ای شدن بازار گاز را فراهم کند. متدولوژی:در این پژوهش از مدل DCGE و پایگاه داده GTAP برای برآورد و پیش­بینی سال­های ۲۰۱۵-۲۰۳۰ استفاده شده است.محدوده مکانی مطالعه کشورهای ایران، قطر و روسیه است.مدل­های DCGE، مدل­های ریاضی هستند که از سیستم­هایی از معادلات تشکیل شده­اند که به توصیف روابط بین­بخش­ها، عوامل و سایر روابط براساس ماتریس حسابداری اجتماعی (SAM)  می­پردازد. این مدل­ها برای یک کشور، یک منطقه یا برای تعدادی از کشورها که با هم مبادلات تجاری دارند مانند پایگاه داده پروژه تحلیل تجارت جهانی (GTAP) سازماندهی میشوند. این مدل­ها، تصویری از یک اقتصاد را ارائه می­دهند که، روابط بین­بخش­ها و عوامل از جمله، خانوارها، دولت و بنگاه­های اقتصادی را بین یک کشور با سایر کشورها و یا سایر مناطق بررسی می­کنند.تصریح مدل پژوهش به­صورت توضیح معادلات درخت تکنولوژی است که در اینجا معادلات اصلی برآورد شده در تحقیق اشاره می­شود:معادلات گره تولید کل                                                                                                            برای بررسی رفاه در مدل GTAP، از معیار EV برای رفاه منطقه­ای استفاده می­کند که، به­صورت شبیه­سازی شده محاسبه می­شود:     درصد تغییر رفاه هر نفر و  نشان­دهنده نرخ تغییر قیمت است که توسط معیار EV توسط مدل رفاه کل منطقه را اندازه­گیری می­کند.برای بررسی رشد اقتصادی برای نرخ تغییر تولید داخلی  بررسی شود که معادله آن به­صورت زیر است:                                                                          ارزش تولید داخلی در منطقه r و  شاخص قیمت را نشان می­دهند. حل این معادله نشان­دهنده جابه­جایی منحنی امکانات تولید با نرخ ثابت عوامل تولید است، اما برای شبیه­سازی رشد منابع اولیه، ارزش  نشان­دهنده اندازه­گیری رشد آن منطقه است. یافته ها:در این پژوهش در ابتدا تکانه افزایش قیمت گاز در تابع تولید بخش گاز حاصل می­شود که، منجر به بازتوزیع عوامل تولید حاصل از این تغییر خواهد بود و این تاثیر از طریق مکانیسم اتصال زنجیره­وار متغیرها منجر به تاثیر بر ضریب بهره­وری در تابع تولید کل، رفاه و تغییر سطح عمومی قیمت­ها خواهد شد.نتایج همان­طور که نشان می­دهند، تاثیر افزایش قیمت گاز بر تورم سه کشور ایران، روسیه و قطر اثر منفی داشته است و این اثر کاهشی را در آینده دنبال خواهد کرد. همچنین با اینکه تاثیر تکانه قیمت گاز بر سطح رفاه در این سه کشور متفاوت است ولی، از برآیند خروجی­های مدل می­توان استنباط کرد که، هر سه کشور از جریان تغییر قیمت گاز به سمت بهبود رفاه اقتصادی منتفع خواهند شد. نتیجه:همچنین نتایج مدل نشان داد که، تکانه قیمت گاز اثر ناچیزی بر جریان رشد اقتصادی این سه کشور داشته است؛ این مسئله جدای از اینکه حساسیت کم رشد اقتصادی این سه کشور نسبت به قیمت گاز را مشخص می­کند، در عین حال می­تواند نشانه­ای از نفرین منابع در این سه کشور قلمداد گردد. بنابراین، به­طورکلی حساسیتی که سه متغیر، تورم، رفاه و رشد اقتصادی نسبت به تکانه قیمت گاز در سه کشور نشان داده شد، اثباتی است بر این ادعا که، همگرا شدن این سه کشور در راستای سیاست­های تصمیم­سازی در حوزه گاز، می­تواند در مجموع به اقتصاد این سه کشور کمک کند و این موضوع پشتوانه­ای برای پیشنهاد شکل­گیری اوپک گازی خواهد بود.

کلیدواژه ها:

بازارهای منطقه ای گاز ، رشد اقتصادی ، سطح عمومی قیمت ها ، رفاه