ارزیابی پیامدهای بازسازی شبکه جاده در جنگل گیان با روش تحلیلی SWOT

مقدمه و هدف: جنگل گیان، تنها بازمانده جنگل های بلوط غرب در استان همدان، از ارزش بوم شناختی و تفرجگاهی بالایی برخوردار است. آسفالت شدن جاده دسترسی، ضمن تسهیل رفت وآمد، موجب افزایش چشمگیر گردشگران و تشدید فشار بر این بوم سازگان شده است. در مقابل، دیدگاه های متفاوتی درباره مدیریت جنگل وجود دارد؛ برخی بر حفاظت کامل و برخی بر توسعه زیرساخت های گردشگری تاکید دارند. با توجه به وابستگی بخشی از معیشت ساکنان محلی به این جنگل، حذف گردشگری یا قرق کامل آن امکان پذیر نیست، اما تردد بی ضابطه، کوبیدگی خاک، روشن کردن آتش و تخریب پوشش گیاهی، پایداری جنگل را تهدید می کند. ازاین رو، این پژوهش با استفاده از دیدگاه ذی نفعان، نقاط قوت، ضعف، فرصت ها و تهدیدهای ناشی از بازسازی جاده را ارزیابی و راهبردهای مناسب برای مدیریت پایدار جنگل گیان را ارائه می کند.مواد و روش ها: در این پژوهش، وضعیت جنگل گیان و راهبردهای مدیریتی آینده آن با استفاده از تحلیل SWOT و بر پایه دیدگاه کارشناسان ارزیابی شد. در مرحله نخست، ۳۵ پرسشنامه باز در میان کارشناسان اداره منابع طبیعی، اداره حفاظت محیط زیست، اداره میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری، شهرداری گیان و پژوهشگران مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان همدان توزیع شد تا نقاط قوت، ضعف، فرصت ها و تهدیدهای مرتبط با جنگل شناسایی شوند. پس از جمع بندی پاسخ ها، پرسشنامه دوم برای تعیین اهمیت هر عامل بر اساس طیف پنج درجه ای لیکرت تهیه و تکمیل شد. سپس برای هر عامل، ضریب وزنی بین صفر تا یک با توجه به میزان اهمیت آن اختصاص یافت و عوامل داخلی (قوت و ضعف) و خارجی (فرصت و تهدید) در ماتریس های ارزیابی عوامل داخلی (IFE) و خارجی (EFE) تحلیل شدند. امتیاز نهایی هر عامل از حاصل ضرب ضریب وزنی در امتیاز آن محاسبه شد تا سهم واقعی عوامل در وضعیت جنگل مشخص شود. در ادامه، میانگین، کمینه و بیشینه امتیاز عوامل در سازمان های مختلف محاسبه و بر اساس نتایج حاصل از ماتریس های داخلی و خارجی، راهبرد مدیریتی مناسب هر سازمان و در نهایت راهبرد کلی مدیریت آینده جنگل تعیین شد.یافته ها: نتایج نشان داد که میانگین بیشینه نظرهای کارشناسان اداره های ذی ربط در مورد عامل داخلی قوت بازسازی شبکه جاده های جنگلی گیان بازرسی مامورین (۹۴/۳) و کمینه آن مربوط به دسترسی پژوهشگران (۱۷/۳) است. میانگین بیشینه نظرهای کارشناسان اداره های مربوطه در مورد عامل داخلی، ضعف بازسازی شبکه جاده های جنگلی گیان تراکم نامناسب جاده (۷۵/۳) و کمینه آن مربوط به ایمنی پایین جاده (۷۲/۲) است. همچنین یافته های پژوهش، نشان داد که عوامل مدیریت واحد و توانمندسازی جوامع از نظر کارشناسان دارای میانگین بیشینه بوده (۱۷/۴) درحالی که جاده دوچرخه سواری و پیاده روی (۰۰/۳) دارای کمترین مقدار است. یافته های پژوهش در خصوص میانگین بیشینه و کمینه عامل خارجی تهدید در اداره های مختلف نشان داد که عامل تهدید ذخایر ژنتیکی (۲۸/۴) دارای بیشترین مقدار و ساخت تاسیسات (۳۳/۳) نیز کمترین مقدار را به خود اختصاص داده بود. بر اساس یافته های پژوهش، مهم ترین عامل قوت، خدمات مربوط به جنگل (انجام عملیات بهره برداری و فعالیت های جنگل شناسی، مدیریت حق آب بهره برداران، دسترسی بهتر به درختان برای آبیاری تکمیلی، دسترسی سریع به مناطق آتش گرفته در مواقع آتش سوزی و غیره) است. بر اساس نتایج، پایین بودن سطح استاندارد ایمنی جاده و استفاده از مصالح نامناسب جاده از ضعف های مهم بازسازی شبکه جاده های جنگلی گزارش شد. بیشترین امتیاز عامل فرصت به مدیریت واحد تمامی امکانات اقتصادی، طبیعی، فرهنگی و تاریخی توسط شورای منتخب اداره های ذی ربط جنگل تعلق گرفت. در خصوص عامل خارجی تهدید نیز مهم ترین عامل، بالا رفتن هزینه های مدیریتی درنظر گرفته شد.نتیجه گیری: در کل بر اساس یافته های پژوهش مشخص شد که مهم ترین عامل قوت خدمات مربوط به جنگل است. پایین بودن سطح استاندارد ایمنی جاده و استفاده از مصالح نامناسب جاده نیز از مهم ترین ضعف های موجود بود. در ارتباط با عامل خارجی فرصت، بیشترین امتیاز به مدیریت واحد تمامی امکانات اقتصادی، طبیعی، فرهنگی و تاریخی توسط شورای منتخب اداره های ذی ربط به منظور پیشبرد همه جانبه اهداف محیط زیستی، گردشگری و اقتصاد جوامع محلی در جنگل گیان تعلق گرفت. همچنین، بررسی عوامل خارجی تهدید نشان داد که افزایش هزینه های مدیریتی مهم ترین عامل تهدیدکننده محسوب می شود.

کلیدواژه ها:

راهبرد ، جاده جنگلی ، جنگل گیان ، نقاط ضعف و قوت