نقش بازار در شکل گیری روابط اجتماعی شهرهای تاریخی ایران

بازار در شهرهای تاریخی ایران صرفا مکانی برای خرید و فروش کالا نبوده، بلکه یکی از مهم ترین نهادهای اجتماعی، فرهنگی، اقتصادی و فضایی در سازمان یابی حیات شهری به شمار می رفته است. بازار با ایجاد امکان حضور گروه های مختلف اجتماعی، شکل دهی به ارتباطات روزمره، پیوند دادن محلات، فراهم ساختن بستر گفت وگو و مبادله اطلاعات و ایجاد مجاورت میان فعالیت های اقتصادی، مذهبی، فرهنگی و خدماتی، در شکل گیری و استمرار روابط اجتماعی شهروندان نقش داشته است. پژوهش حاضر با هدف بررسی نقش بازار در شکل گیری روابط اجتماعی شهرهای تاریخی ایران انجام شده است. چارچوب نظری پژوهش بر مفهوم بازار به عنوان فضای اجتماعی و نه صرفا اقتصادی، مفهوم تعامل اجتماعی، سرمایه اجتماعی، حس تعلق مکانی و نقش سازمان فضایی شهر استوار است. پژوهش از نظر هدف کاربردی و از نظر روش توصیفی تحلیلی و پیمایشی است. ابزار گردآوری داده ها پرسشنامه محقق ساخته بوده و مولفه هایی همچون تعاملات اجتماعی، ارتباطات بین گروهی، اعتماد اجتماعی، حس تعلق، مشارکت اجتماعی، انتقال فرهنگی و نقش کالبدی بازار را مورد سنجش قرار داده است. در بخش آماری، آزمون کولموگروف اسمیرنوف برای بررسی توزیع داده ها و آزمون تی تک نمونه ای برای سنجش وضعیت مولفه ها نسبت به مقدار متوسط نظری به کار گرفته شده است. یافته های نمونه نشان می دهد بازار تاریخی از طریق ایجاد فرصت تماس های روزمره، تقویت روابط صنفی، افزایش حضورپذیری فضای شهری، پیوند دادن محلات و نهادهای شهری و ایجاد زمینه برای تعامل گروه های مختلف، در شکل گیری روابط اجتماعی نقش معناداری دارد. نتیجه کلی پژوهش نشان می دهد که کاهش نقش اجتماعی بازارهای تاریخی در دوره معاصر، تنها کاهش یک فعالیت اقتصادی نیست، بلکه می تواند موجب تضعیف بخشی از شبکه روابط اجتماعی، هویت مکانی و پیوستگی فضایی شهر تاریخی شود.واژگان کلیدی: بازار تاریخی، روابط اجتماعی، شهر تاریخی، شهر ایرانی، تعامل اجتماعی، سرمایه اجتماعی، هویت شهری، فضای شهری.