منطق زماندار در قوانین هوش مصنوعی

ادغام سریع هوش مصنوعی در نظام های حقوقی، اقتصادی و اجتماعی، ضرورتی فوری برای چارچوب های نظارتی ایجاد کرده است که بتوانند با ماهیت پویا و زمان محور سامانه های هوش مصنوعی سازگار شوند. مقررات حقوقی ایستا که معمولا تکالیف و ممنوعیت های ثابت را مقرر می سازند، برای حکومت بر موجودات هوش مصنوعی که رفتارشان از طریق یادگیری مستمر، تصمیم گیری تطبیقی و پاسخ های زمینه ای تکامل می یابد، کافی نیست. این پژوهش کاربرد منطق زماندار—سیستمی رسمی برای استدلال درباره زمان، توالی ها و پیشرفت حالت ها—را به عنوان ابزاری ساختاری در قانون گذاری هوش مصنوعی بررسی می کند. پژوهش از روش ترکیبی استفاده کرده و تحلیل قانون شناختی را با یک نظرسنجی ساختاریافته کارشناسی (n = ۱۲۰) در میان حقوقدانان، مهندسان هوش مصنوعی و سیاست گذاران نظارتی در ایران ترکیب می کند. ابزارهای پژوهش بر اساس ادبیات تثبیت شده در منطق زماندار (هاس و کرسول، ۲۰۰۴؛ پنیولی، ۱۹۷۷)، اخلاق هوش مصنوعی (فلوریدی و همکاران، ۲۰۱۸؛ کوکلبورخ، ۲۰۲۰) و تنظیمات هوش مصنوعی (جوبین و همکاران، ۲۰۱۹؛ پارلمان اروپا، ۲۰۲۴) طراحی شده اند. نرمال بودن پاسخ ها با آزمون کولموگروف-اسمیرنوف تایید شد (همه p > ۰/۰۵) و آزمون های تی تک نمونه ای نشان داد که میانگین نمرات موافقت به طور معناداری از نقطه میانی خنثی فراتر رفته است (p < ۰/۰۰۱) در هر پنج بعد اندازه گیری شده: قطعیت حقوقی زمانی، اعتبار زمانی مقررات، پایش مستمر انطباق، پاسخگویی پویا و آگاهی از منطق زماندار. یافته ها نشان دهنده اجماع قوی کارشناسان است که منطق زماندار می تواند دقت، انعطاف پذیری و اجرائیت مقررات هوش مصنوعی را بهبود بخشد، ابهامات زمانی در تخصیص مسئولیت را کاهش دهد و زیرساخت قابل ماشین خوانی برای تایید خودکار انطباق فراهم کند. مطالعه نتیجه می گیرد که ادغام منطق زماندار در قانون هوش مصنوعی صرفا یک بهبود فنی نیست، بلکه ضرورتی ساختاری برای حکومت بر سامانه هایی است که رفتار زمانی ذاتی طراحی آن هاست. توصیه های سیاستی برای قوای قانون گذاری، نظارتی و قضایی با ارجاع خاص به نظام حقوقی ایران ارائه شده است. واژگان کلیدی: منطق زماندار، قانون هوش مصنوعی، تنظیمات هوش مصنوعی، اعتبار زمانی، انطباق مستمر، پاسخگویی پویا، قطعیت حقوقی، حکمرانی هوش مصنوعی، قانون قابل ماشین خوانی، استدلال زمانی.