معلم به عنوان «مهندس هوش مصنوعی» در کلاس درس: گذار از انتقال دانش به طراحی مسیر یادگیری

گسترش شتابان هوش مصنوعی و به ویژه ظهور ابزارهای هوش مصنوعی مولد، نقش سنتی معلم را در فرایند آموزش و یادگیری با دگرگونی های اساسی مواجه ساخته است. در الگوی سنتی، بخش قابل توجهی از فعالیت حرفه ای معلم بر انتقال، توضیح و سازمان دهی دانش متمرکز بود؛ در حالی که دسترسی گسترده یادگیرندگان به سامانه های هوشمند، موتورهای جست وجو، دستیارهای آموزشی و مدل های زبانی بزرگ، انحصار معلم در دسترسی و انتقال اطلاعات را کاهش داده و ضرورت بازتعریف نقش حرفه ای وی را افزایش داده است. پژوهش حاضر با هدف بررسی نقش معلم به عنوان «مهندس هوش مصنوعی» در کلاس درس و تبیین گذار از انتقال مستقیم دانش به طراحی، هدایت و شخصی سازی مسیر یادگیری انجام شده است. در این رویکرد، معلم نه جایگزین هوش مصنوعی، بلکه طراح و تنظیم کننده تعامل میان یادگیرنده، محتوای آموزشی، داده های یادگیری و ابزارهای هوشمند تلقی می شود. روش پژوهش از نوع توصیفی پیمایشی است و جامعه آماری آن را معلمان تشکیل می دهند. ابزار گردآوری داده ها پرسشنامه ای محقق ساخته است که بر اساس ادبیات پژوهش، چارچوب شایستگی هوش مصنوعی معلمان یونسکو و مطالعات مرتبط با کاربرد هوش مصنوعی در آموزش طراحی شده است. برای بررسی وضعیت توزیع داده ها از آزمون کولموگروف–اسمیرنوف و برای بررسی میزان انطباق دیدگاه پاسخ دهندگان با سطح مورد انتظار از آزمون t تک نمونه ای استفاده خواهد شد. انتظار می رود نتایج نشان دهد که بهره گیری هدفمند از هوش مصنوعی می تواند زمینه حرکت معلم از نقش انتقال دهنده اطلاعات به نقش طراح مسیر یادگیری، تسهیل گر، تحلیل گر داده های یادگیری، ارائه دهنده بازخورد و ناظر اخلاقی فرایند یادگیری را فراهم سازد. با این حال، تحقق چنین تغییری مستلزم برخورداری معلمان از شایستگی های فناورانه، پداگوژیک و اخلاقی، حفظ عاملیت انسانی، توجه به حریم خصوصی و توانایی ارزیابی انتقادی خروجی های هوش مصنوعی است. بنابراین، «مهندس هوش مصنوعی» بودن معلم به معنای متخصص برنامه نویسی بودن نیست، بلکه به معنای توانایی طراحی آگاهانه و مسئولانه محیطی است که در آن هوش مصنوعی در خدمت اهداف تربیتی و یادگیری قرار می گیرد.