بررسی نقش کنجکاوی معرفتی در تغییر شیوه مواجهه دانش آموزان با پرسش ها و مسائل آموزشی

چکیدهکنجکاوی یکی از بنیادی ترین نیروهای محرک یادگیری است، اما همه اشکال کنجکاوی الزاما به یادگیری عمیق و پایدار منجر نمی شوند. در میان انواع کنجکاوی، «کنجکاوی معرفتی» به تمایل فرد برای کاهش نادانسته ها، دستیابی به فهم دقیق تر، کشف روابط میان پدیده ها و جست وجوی توضیح برای پرسش های مبهم یا پیچیده اشاره دارد. این نوع کنجکاوی می تواند شیوه مواجهه دانش آموزان با پرسش ها و مسائل آموزشی را از دریافت منفعلانه پاسخ به جست وجوی فعال معنا تغییر دهد. پژوهش حاضر با هدف بررسی نقش کنجکاوی معرفتی در تغییر الگوی مواجهه دانش آموزان با پرسش ها و مسائل آموزشی انجام شده است. بررسی مبانی نظری نشان می دهد که کنجکاوی معرفتی با ایجاد احساس شکاف میان دانسته ها و نادانسته ها، دانش آموز را به پرسشگری، جست وجوی اطلاعات، بررسی شواهد، مقایسه دیدگاه ها، آزمون فرضیه ها و بازنگری در برداشت های اولیه سوق می دهد. در چنین شرایطی، سوال دیگر صرفا وسیله ای برای دریافت پاسخ از معلم نیست، بلکه به نقطه آغاز فرایند یادگیری تبدیل می شود. کنجکاوی معرفتی همچنین می تواند با تفکر انتقادی، یادگیری خودتنظیم، حل مسئله، انعطاف پذیری شناختی، خلاقیت و احساس مالکیت نسبت به یادگیری ارتباط پیدا کند. در این مقاله، مفهوم کنجکاوی معرفتی، تمایز آن با کنجکاوی سطحی، مبانی نظری، سازوکارهای شناختی و انگیزشی، نقش محیط کلاس، جایگاه معلم، طراحی پرسش و مسئله، نقش فناوری و هوش مصنوعی، موانع شکل گیری کنجکاوی و راهکارهای تقویت آن بررسی شده است. نتایج نشان می دهد که پرورش کنجکاوی معرفتی نیازمند طراحی محیطی است که در آن پرسش ارزشمند تلقی شود، ندانستن نقطه شروع یادگیری باشد و دانش آموز برای کشف پاسخ، فرصت تجربه، جست وجو، گفت وگو و بازاندیشی داشته باشد.