بررسی چالش ها و فرصت های به کارگیری هوش مصنوعی در فرآیند تدریس از دیدگاه معلمان

ورود هوش مصنوعی به عرصه آموزش، معلمان را در موقعیتی دوگانه قرار داده است: از یک سو، این فناوری وعده کاهش بار کاری، شخصی سازی یادگیری و غنی سازی تجربه تدریس را می دهد و از سوی دیگر، نگرانی هایی درباره جایگزینی نقش معلم، وابستگی دانش آموزان به پاسخ های آماده، مسائل اخلاقی و شکاف دیجیتال را برمی انگیزد. مقاله مروری حاضر با هدف بررسی نظام مند چالش ها و فرصت های به کارگیری هوش مصنوعی در فرآیند تدریس از دیدگاه معلمان تدوین شده است. برای دستیابی به این هدف، از روش مرور نظام مند ادبیات بر اساس چارچوب PRISMA و تحلیل محتوای کیفی منابع علمی معتبر فارسی و انگلیسی در بازه زمانی ۲۰۱۵ تا ۲۰۲۶ بهره گرفته شده است. یافته های تحلیل ۴۵ مطالعه تجربی و مروری نشان می دهد که معلمان به طور کلی نگرش مثبتی نسبت به کاربرد هوش مصنوعی در تدریس دارند و آن را به عنوان ابزاری برای صرفه جویی در زمان، تولید محتوای آموزشی، ارائه بازخورد سریع تر و شخصی سازی یادگیری می پذیرند. با این حال، فرصت های ادراک شده با چالش های عمیقی همراه هستند: نبود آموزش حرفه ای کافی، ابهام در سیاست های نهادی، نگرانی درباره حریم خصوصی داده های دانش آموزان، سوگیری الگوریتمی، کاهش تعاملات انسانی، و ترس از تغییر یا تضعیف جایگاه حرفه ای معلم. یافته های پژوهش نشان می دهد که معلمان نه به عنوان پذیرندگان منفعل فناوری، بلکه به عنوان میانجی گران فعالی عمل می کنند که پذیرش یا مقاومت آن ها تعیین کننده اثربخشی واقعی هوش مصنوعی در کلاس درس است. مقاله حاضر با ارائه چارچوبی مفهومی برای درک فرصت ها و چالش های ادراک شده، توصیه هایی عملی برای سیاست گذاران، طراحان برنامه های توسعه حرفه ای و پژوهشگران آینده ارائه می کند. نتیجه گیری اصلی این است که ادغام موفق هوش مصنوعی در تدریس نه به قابلیت های فنی ابزارها، بلکه به سرمایه گذاری در توانمندسازی معلمان، شفافیت سیاست ها و حفظ عاملیت انسانی معلم در فرآیند تدریس وابسته است.کلیدواژه ها: هوش مصنوعی، فرآیند تدریس، دیدگاه معلمان، چالش ها و فرصت ها، آموزش حرفه ای، اخلاق فناوری، نقش معلم، پذیرش فناوری