بررسی نقش عاملیت معرفتی در افزایش مشارکت دانش آموزان در شکل دهی به فرایند یادگیری

تحولات آموزشی در سال های اخیر نشان داده است که مشارکت دانش آموزان در فرایند یادگیری تنها به حضور فیزیکی، پاسخ دادن به پرسش های معلم یا انجام تکالیف محدود نمی شود، بلکه دانش آموز باید بتواند در شکل دهی به دانش، انتخاب مسیر یادگیری، طرح پرسش، ارزیابی اطلاعات و تصمیم گیری درباره چگونگی پیشبرد فعالیت های آموزشی نقش داشته باشد. در این میان، مفهوم «عاملیت معرفتی» به عنوان یکی از مفاهیم نوین در حوزه یادگیری، بر توانایی و ظرفیت دانش آموز برای ایفای نقش فعال در فرایند تولید، ارزیابی، اصلاح و به اشتراک گذاری دانش تاکید می کند. مقاله حاضر با هدف بررسی نقش عاملیت معرفتی در افزایش مشارکت دانش آموزان در شکل دهی به فرایند یادگیری تدوین شده است. روش پژوهش توصیفی تحلیلی بوده و با بهره گیری از مباحث مرتبط با یادگیری اجتماعی، سازنده گرایی، یادگیری مشارکتی، خودتنظیمی، گفت وگوی آموزشی و عاملیت یادگیرنده، ابعاد مختلف موضوع بررسی شده است. تحلیل مباحث نشان می دهد که هنگامی که دانش آموز خود را صرفا دریافت کننده دانش از پیش تعیین شده نمی داند و فرصت می یابد پرسش مطرح کند، شواهد ارائه دهد، دیدگاه خود را توضیح دهد، اطلاعات را ارزیابی کند، در تصمیم های آموزشی مشارکت داشته باشد و مسیر یادگیری را تا حدی شکل دهد، میزان مشارکت شناختی و آموزشی او افزایش می یابد. عاملیت معرفتی همچنین می تواند احساس مالکیت نسبت به یادگیری، اعتماد به توانایی استدلال، انگیزه درونی، مسئولیت پذیری و توانایی تفکر انتقادی را تقویت کند. با این حال، شکل گیری عاملیت معرفتی نیازمند محیط آموزشی امن، معلم تسهیلگر، فرهنگ گفت وگویی، فرصت انتخاب، دسترسی به منابع معتبر و ارزشیابی فرایندمحور است. بر این اساس، توجه به عاملیت معرفتی می تواند به بازتعریف رابطه دانش آموز با دانش و تبدیل کلاس درس از محیط انتقال اطلاعات به فضای مشارکت در ساخت و بررسی دانش کمک کند.