«کارکرد زکات در حکومت اسلامی از منظر فقه امامیه»

زکات به عنوان یکی از مهم ترین واجبات مالی در فقه امامیه، افزون بر بعد عبادی و فردی، دارای کارکردهای گسترده اجتماعی و حکومتی است. این فریضه الهی، با برخورداری از ساختار مشخص در حوزه وجوب، نصاب و مصارف، ظرفیتی قابل توجه برای ایفای نقش در اداره جامعه اسلامی دارد. مقاله حاضر با رویکردی توصیفی–تحلیلی و با استفاده از روش کتابخانه ای، به بررسی کارکردهای زکات در اداره حکومت اسلامی از منظر فقه امامیه می پردازد و می کوشد جایگاه این حکم شرعی را در چارچوب فقه حکومتی تبیین نماید.در این پژوهش، ابتدا مفهوم زکات و نسبت آن با حکومت اسلامی در فقه امامیه بررسی شده و سپس مبانی فقهی زکات با تاکید بر مستندات قرآنی، روایی و دیدگاه فقهای امامیه تحلیل گردیده است. نتایج این بخش نشان می دهد که زکات در نگاه فقه امامیه، واجد ماهیتی اجتماعی و فراتر از یک تکلیف فردی است و از آغاز تشریع، با نوعی نظارت و مدیریت حاکم اسلامی همراه بوده است. این ویژگی، زکات را به یکی از عناصر مهم فقه مالی و فقه حکومتی تبدیل می کند.در ادامه، مقاله به تبیین کارکردهای زکات در اداره حکومت اسلامی می پردازد. یافته ها حاکی از آن است که زکات در ابعاد اقتصادی، اجتماعی، سیاسی و فرهنگی، نقش موثری در تحقق عدالت اقتصادی، کاهش فقر، تقویت همبستگی اجتماعی، افزایش اعتماد عمومی و تحکیم مشروعیت حکومت اسلامی ایفا می کند. زکات همچنین می تواند به عنوان یکی از منابع مالی مشروع، در کنار سایر منابع، در تامین بخشی از هزینه های عمومی حکومت اسلامی نقش آفرین باشد و استقلال نسبی نظام مالی حکومت را تقویت نماید.در نهایت، نقش حاکم اسلامی در جمع آوری، سامان دهی و مصرف زکات مورد بررسی قرار گرفته است. نتایج پژوهش نشان می دهد که تحقق کامل کارکردهای زکات، مستلزم حضور فعال و هدایت گر حاکم اسلامی و طراحی سازوکارهای شفاف و کارآمد در اجرای این فریضه است. بر این اساس، زکات در فقه امامیه نه تنها یک واجب مالی فردی، بلکه نهادی کارآمد در نظام مالی و حکمرانی اسلامی به شمار می آید که می تواند در پاسخ گویی به نیازهای حکومت اسلامی در عصر حاضر نقش موثری ایفا کند.

کلیدواژه ها:

کلیدواژه ها: زکات ، حکومت اسلامی ، فقه امامیه ، فقه حکومتی ، نظام مالی اسلامی