بهبود تحمل تنش شوری در جوانه زنی بذر و رشد اولیه گیاهچه گل همیشه بهار (Calendula officinalis) از طریق پرایمینگ بذر

هدف: این پژوهش با هدف ارزیابی اثر پرایمینگ بذر با محرک های غیرزیستی شامل اسید سالیسیلیک، پرولین، گابا (γ-آمینوبوتیریک اسید) و ملاتونین بر بهبود تحمل تنش شوری در گل همیشه بهار انجام شد. مواد و روش ها: آزمایش به صورت فاکتوریل در قالب طرح کاملا تصادفی تحت شرایط کنترل شده آزمایشگاهی با سه تکرار اجرا شد. تیمارها شامل چهار سطح شوری (۰، ۳، ۶ و ۹ دسی زیمنس بر متر) و شش نوع پرایمینگ بذر (شاهد بدون پرایمینگ، هیدروپرایمینگ با آب مقطر، اسید سالیسیلیک ۵/۱ میلی مولار، پرولین ۱۰۰ میلی گرم در لیتر، گابا ۱۰ میلی مولار و ملاتونین ۱۰۰ میکرومولار) بودند. بذرها به مدت ۲۴ ساعت در تاریکی و دمای ۲۰ درجه سلسیوس پرایم شدند و سپس تحت تنش شوری قرار گرفتند. صفات مورد بررسی شامل درصد و سرعت جوانه زنی، شاخص بنیه گیاهچه، طول ریشه چه و ساقه چه، و وزن خشک اندام هوایی و ریشه بودند. یافته ها: افزایش سطح شوری موجب کاهش معنی دار تمام صفات جوانه زنی و رشد گیاهچه شد، به طوری که درصد جوانه زنی در سطوح شوری ۳، ۶ و ۹ دسی زیمنس بر متر به ترتیب ۷/۶، ۹/۱۸ و ۵/۲۴ درصد نسبت به شاهد کاهش یافت. پرایمینگ بذر به طور معنی داری اثرات منفی شوری را کاهش داد. در میان تیمارها، هیدروپرایمینگ به طور پیوسته درصد و سرعت جوانه زنی، شاخص بنیه گیاهچه و تجمع زیست توده را در همه سطوح شوری بهبود بخشید و حتی در شوری شدید (۹ دسی زیمنس بر متر) نیز اثر مثبت خود را حفظ کرد. گابا و اسید سالیسیلیک بیشترین افزایش وزن خشک اندام هوایی را ایجاد کردند، در حالی که پرولین، ملاتونین و گابا نیز رشد اولیه گیاهچه را بهبود بخشیدند. در شرایط شوری شدید، گیاهان پرایم شده کاهش عملکرد کمتری با افزایش سطح نمک نشان دادند که بیانگر بهبود تحمل به تنش است. نتیجه گیری: به طور کلی، پرایمینگ بذر با محرک های غیرزیستی مناسب، راهکاری موثر، اقتصادی و سازگار با محیط زیست برای کاهش خسارات ناشی از شوری و بهبود استقرار و بهره وری گیاهان دارویی در محیط های شور است. اثر مثبت تیمارهای پرایمینگ به نوع محرک و شدت تنش شوری وابسته بود. جنبه های نوآوری: پرولین و گابا اثرات بازدارنده شوری بر جوانه زنی همیشه بهار را کاهش دادند. هیدروپرایمینگ تجمع زیست توده را در همه سطوح شوری بهبود بخشید. اثربخشی محرک ها به شدت شوری و نوع صفت وابسته بود.

کلیدواژه ها:

Abiotic elicitors ، GABA ، Germination ، Medicinal plants ، Salicylic acid ، اسید سالیسیلیک ، جوانه زنی ، گابا ، گیاهان دارویی ، محرک های غیرزیستی