شناسایی و اولویت بندی عوامل موثر بر بهره وری سازمانی در پروژه های صنایع انرژی (رویکرد ترکیبی تحلیل پوششی داده ها و فرآیند تحلیل شبکه ای)

صنایع انرژی به دلیل ماهیت سرمایه بر و پیچیدگی های فنی و گستردگی ذی نفعان، با چالش های متعددی در حوزه بهره وری سازمانی مواجه هستند. پروژه های این حوزه نیازمند شناسایی نظام مند عوامل موثر بر بهره وری و اولویت بندی آنها برای تخصیص بهینه منابع محدود است. این پژوهش با هدف شناسایی جامع عوامل کلیدی بهره وری در پروژه های انرژی، سنجش کارایی، پروژه های جاری و اولویت بندی عوامل با لحاظ وابستگی های متقابل انجام شده است.رویکرد پژوهش آمیخته (کیفی-کمی) با طرح اکتشافی متوالی است. در مرحله کیفی، با مرور نظام مند ادبیات و تحلیل محتوای ۴۲ منبع علمی، عوامل موثر شناسایی و در چهار دسته اصلی طبقه بندی شدند. در مرحله کمی، ابتدا کارایی ۱۸ پروژه فعال در صنعت نفت و گاز با استفاده از مدل DEA-BCC خروجی محور و شاخص مالم کوئیست ارزیابی گردید. سپس اولویت بندی عوامل با بهره گیری از فرآیند تحلیل شبکه ای (ANP) و با لحاظ وابستگی های درونی و بیرونی میان معیارها انجام شد. نتایج DEA نشان داد میانگین کارایی فنی پروژه ها ۰.۷۸۹ است و تنها ۳۳٪ پروژه ها در مرز کارایی قرار دارند. تحلیل مالم کوئیست حاکی از رشد ۶.۴٪ بهره وری کل عوامل طی دوره بررسی بود که عمدتا ناشی از پیشرفت فناوری (۸.۶٪) بوده است. اولویت بندی ANP نشان داد که به ترتیب خوشه های «مدیریت پروژه و فرآیندها» با وزن ۰.۳۵، «فناوری و نوآوری» با وزن ۰.۲۸، «عوامل سازمانی و منابع انسانی» با وزن ۰.۲۲ و «عوامل محیطی و نهادی» با وزن ۰.۱۵ بیشترین تاثیر را بر بهره وری دارند. در سطح زیرمعیارها، «بلوغ مدیریت پروژه» (۰.۱۲۴)، «یکپارچگی زنجیره تامین» (۰.۱۰۸) و «دیجیتالی سازی عملیات» (۰.۰۸۶) اولویت های نخست را کسب کردند. در نتیجه بررسی ها مشخص شد شکاف بهره وری در پروژه های انرژی عمدتا ناشی از ناکارایی مدیریتی (میانگین ۰.۸۲۳) است و نه صرفا کمبود فناوری. اولویت بندی ارائه شده می تواند مبنای تخصیص منابع در پروژه های آتی قرار گیرد. رویکرد ترکیبی DEA-ANP به عنوان چارچوبی نوین برای تحلیل بهره وری در پروژه های پیچیده پیشنهاد می شود.

کلیدواژه ها:

بهره وری سازمانی ، پروژه های صنایع انرژی ، تحلیل پوششی داده ها (DEA) ، فرآیند تحلیل شبکه ای (ANP) ، اولویت بندی ، کارایی فنی