بررسی تطبیقی مبانی فقهی قراردادهای هوشمند و چالش های اعتبار آن در حقوق اسلامی

ظهور فناوری های نوین نظیر قراردادهای هوشمند مبتنی بر زنجیره بلوکی، مفاهیم سنتی حقوق قراردادها و فقه معاملات را با چالش های بی سابقه ای مواجه ساخته است. قرارداد هوشمند مجموعه ای از کدهای خوداجراگر است که در بستر غیرمتمرکز زنجیره بلوکی، به محض تحقق شرایط از پیش تعیین شده، تعهدات قراردادی را بدون نیاز به دخالت عامل انسانی اجرا می کند. پژوهش حاضر با روش توصیفی تحلیلی و رویکرد تطبیقی، به بررسی مبانی فقهی این قراردادها و چالش های اعتبار آن ها در حقوق اسلامی می پردازد. یافته های پژوهش نشان می دهد که قراردادهای هوشمند از حیث تحلیل فقهی در زمره عقود غیرمعین لازم رضایی غیرتحمیلی قرار می گیرند و با رعایت قواعدی نظیر قاعده لاضرر، حرمت غرر و لزوم وضوح در اراده، قابل پذیرش و اعتباربخشی هستند. با این حال، چالش هایی نظیر ابهام در تعیین طرفین، تغییرناپذیری قرارداد و تعارض با خیارات قانونی، امکان پذیری اجرای خودکار را با تردید مواجه می سازد. تحلیل نمونه های ادبی معاصر عربی نیز نشان می دهد که ادبیات داستانی، بازنمایی عمیق تری از تقابل میان خودکارسازی و اراده انسانی ارائه می دهد که فراتر از چارچوب های صرفا حقوقی است.

کلیدواژه ها:

قرارداد هوشمند ، فقه امامیه ، زنجیره بلوکی ، غرر ، خیارات ، حقوق قراردادها ، ادبیات تطبیقی.