طراحی و ارزیابی الگوی حسابداری بهای تمام شده خدمات شهری مبتنی بر محرک های هزینه و ویژگی های مکانی

محدودیت منابع مالی، گسترش دامنه خدمات شهری، تفاوت های ساختاری میان مناطق و ضرورت ارتقای شفافیت و پاسخ گویی، شهرداری ها را به استفاده از نظام های دقیق تر حسابداری بهای تمام شده نیازمند ساخته است. بااین حال، روش های سنتی تخصیص هزینه در بسیاری از شهرداری ها، به دلیل اتکا به اطلاعات تجمیعی و نادیده گرفتن رابطه علی میان منابع، فعالیت ها و خروجی های خدماتی، قادر به انعکاس بهای واقعی خدمات نیستند. پژوهش حاضر با هدف طراحی و ارزیابی الگوی حسابداری بهای تمام شده خدمات شهری مبتنی بر محرک های هزینه و ویژگی های مکانی انجام شده است. این پژوهش از نظر هدف، کاربردی و از نظر روش، کیفی و مبتنی بر مطالعات کتابخانه ای و تحلیل اسنادی است. داده های پژوهش از طریق بررسی منابع علمی، استانداردها، قوانین و مقررات، گزارش های رسمی شهرداری ها و مطالعات داخلی و بین المللی مرتبط با حسابداری بهای تمام شده، هزینه یابی بر مبنای فعالیت، بودجه ریزی عملیاتی و تحلیل فضایی گردآوری و با استفاده از تحلیل محتوای کیفی، کدگذاری و طبقه بندی شدند. یافته ها نشان داد که الگوی مناسب باید از مولفه هایی شامل شناسایی منابع هزینه، مراکز هزینه، فعالیت های اصلی و پشتیبان، محرک های منابع و فعالیت، خروجی های قابل اندازه گیری خدمات شهری، ویژگی های مکانی و سازوکار گزارشگری یکپارچه تشکیل شود. همچنین، متغیرهایی مانند تراکم جمعیت، پراکندگی سکونتگاه ها، طول شبکه معابر، مسافت طی شده، مساحت محدوده خدمت رسانی، فاصله از مراکز عملیاتی، نوع کاربری زمین و تعداد نقاط خدمت، از مهم ترین محرک های مکانی موثر بر بهای تمام شده خدمات شهری شناسایی شدند. نتایج نشان می دهد ادغام هزینه یابی بر مبنای فعالیت یا زمان گرا با سامانه اطلاعات جغرافیایی، دقت تخصیص هزینه ها، امکان مقایسه منصفانه عملکرد مناطق، بودجه ریزی عملیاتی، حسابرسی عملکرد و تصمیم گیری درباره برون سپاری خدمات را بهبود می بخشد. در مجموع، الگوی پیشنهادی از انسجام نظری و قابلیت کاربرد مدیریتی برخوردار است؛ هرچند اجرای موفق آن مستلزم یکپارچه سازی سامانه های مالی و مکانی، ارتقای کیفیت داده ها، آموزش کارکنان و اجرای آزمایشی در خدمات منتخب شهرداری است.

کلیدواژه ها:

حسابداری بهای تمام شده ، خدمات شهری ، محرک های هزینه ، هزینه یابی بر مبنای فعالیت ، ویژگی های مکانی ، سامانه اطلاعات جغرافیایی ، بودجه ریزی عملیاتی