ساماندهی سکونتگاه های غیررسمی با رویکرد معماری و شهرسازی مشارکتی

سکونتگاه های غیررسمی به عنوان یکی از پیچیده ترین مسائل شهری معاصر، حاصل تعامل نابرابری های ساختاری، ضعف سیاست های تامین مسکن و نبود سازوکارهای مشارکتی در فرایند برنامه ریزی و طراحی اند. رویکردهای متمرکز و یک سویه گذشته، به دلیل بی توجهی به ظرفیت های اجتماعی، اقتصادی و کالبدی ساکنان، در ساماندهی پایدار این بافت ها توفیق محدودی داشته اند. پژوهش حاضر با هدف تدوین الگویی منسجم برای ساماندهی سکونتگاه های غیررسمی، بر معماری و شهرسازی مشارکتی به عنوان راهبردی اجتماع محور تمرکز دارد. روش پژوهش ترکیبی و مبتنی بر تحلیل نظری، مطالعه اسنادی و بررسی تجربه های داخلی و خارجی است. یافته ها نشان می دهد که مشارکت واقعی ساکنان در مراحل شناسایی، طراحی، اجرا و نگهداری، به ارتقای کیفیت فضا، تقویت تعلق مکانی، کاهش هزینه های اجتماعی و افزایش مشروعیت اقدامات می انجامد. الگوی پیشنهادی بر ساماندهی تدریجی، توانمندسازی نهادی، سرمایه اجتماعی و حکمروایی محلی استوار است و بر تعامل سه سویه ساکنان، نهادهای عمومی و متخصصان تاکید می کند. این پژوهش با بهره گیری از شاخص های کالبدی، اجتماعی، اقتصادی و نهادی، چارچوبی برای سیاست گذاری و اقدام اجرایی ارائه می کند و مسیرهای پژوهشی آینده را پیشنهاد می دهد. نتیجه آنکه ساماندهی پایدار بدون بازتعریف نقش مردم، نهادها و حرفه مندان در فرایند طراحی و مدیریت فضا امکان پذیر نیست.

کلیدواژه ها:

سکونتگاه غیررسمی ، معماری و شهرسازی مشارکتی ، ساماندهی تدریجی ، توانمندسازی ، سرمایه اجتماعی.