سنتز سنت و مدرنیسم: تحلیل نشانه شناختی نقوش هندسی در آثار منیر فرمانفرمائیان در پیوند با پاپ آرت

هنر معاصر ایران در نقطه ی برخورد سنت کهن و مدرنیسم جهانی، نمونه های کم نظیری از تلاقی فرهنگی آفریده است؛ آثار منیر فرمانفرمائیان از برجسته ترین این نمونه هاست. مقاله ی حاضر با رویکرد نشانه شناختی، چگونگی سنتز نقوش هندسی سنتی ایرانی و زبان بصری پاپ آرت را در این آثار واکاوی می کند. با بهره گیری از چارچوب نظری نشانه شناسی فرهنگی یوری لوتمان و مفاهیم کلاسیک نشانه شناسی، این مطالعه چگونگی تلفیق مولفه های بصری سنتی ایرانی (مانند هندسه قدسی و نقوش گره چینی) با زبان بصری مدرن (به ویژه تاثیرات پاپ آرت) را در آثار فرمانفرمائیان واکاوی می کند. روش تحقیق کیفی و توصیفی-تحلیلی است که با تفسیر نشانه های بصری و لایه های معنایی آن ها در بستر فرهنگی، به درک عمیق تری از این سنتز دست می یابد. تحلیل آثار نشان می دهد که تکرار نقوش هندسی و استفاده از آینه در آثار فرمانفرمائیان، برخلاف تکرار مکانیکی و کالایی در پاپ آرت غربی، به تراکم معنایی، پویایی ادراکی و احیای بعد معنوی فرم منجر می شود. آینه در آثار وی، فراتر از کاربرد سنتی، به عنصری کلیدی در خلق «فضای سوم» هومی بابا تبدیل شده و هویت ناظر را در تعاملی پویا با ساختار اثر بازتعریف می کند. این پژوهش نشان می دهد که فرمانفرمائیان با انتخاب دال های سنتی و چیدمان آن ها بر اساس قواعد انتزاع مدرن، به زبانی یگانه دست یافته که ضمن حفظ ریشه های فرهنگی، نقدی بر یکسان سازی فرهنگی غرب ارائه می دهد و پتانسیل هنر بومی را در بیان مفاهیم جهان شمول معاصر آشکار می سازد.

کلیدواژه ها:

منیر فرمانفرمائیان ، سنت و مدرنیسم ، نشانه شناسی فرهنگی ، نقوش هندسی ، آینه کاری ، پاپ آرت ، فضای سوم ، هنر معاصر ایران.