ارزیابی و رتبه بندی کارایی واحدهای عملیاتی صنعت نفت بر پایه مدل غیرشعاعی تحلیل پوششی داده ها و تحلیل استواری در شرایط عدم قطعیت

ارزیابی کارایی واحدهای عملیاتی صنعت نفت به دلیل ماهیت راهبردی آن در تامین انرژی و توسعه اقتصادی، از اهمیت ویژه ای برخوردار است. با افزایش فشارهای رقابتی، نوسانات قیمت، محدودیت های زیست محیطی و پیچیدگی های عملیاتی، مدیران نیازمند ابزارهای دقیق برای سنجش عملکرد هستند. پژوهش های پیشین عمدتا بر مدل های شعاعی سنتی (CCR و BCC) متمرکز بوده اند که به دلیل نادیده گرفتن اسلاک ها و ناتوانی در تفکیک دقیق واحدهای کارا، با محدودیت مواجه اند. این مقاله رویکردی ترکیبی مبتنی بر مدل غیرشعاعی SBM به همراه Super-Efficiency و تحلیل استحکام چندسناریویی ارائه می دهد تا ضمن رفع نواقص روش های کلاسیک، پایداری نتایج را در شرایط عدم اطمینان تضمین کند. جامعه آماری شامل ۲۰ واحد عملیاتی است که شاخص های ورودی (تعداد کارکنان، هزینه های عملیاتی، مصرف انرژی، هزینه های تعمیرات) و خروجی ها (میزان تولید نفت، دسترس پذیری تجهیزات) بر اساس تابع تولید کوب-داگلاس انتخاب شدند. داده ها با استفاده از شبیه سازی مونت کارلو و استانداردهای صنعت نفت تولید شده اند. نتایج نشان می دهد مدل BCC، ۱۵ واحد را کارا تشخیص می دهد، در حالی که مدل پیشنهادی تفکیک دقیق تری ارائه کرده و شرکت نفت فلات قاره، نفت و گاز مارون و منطقه سیری را به ترتیب برترین عملکرد معرفی می کند. پنج واحد ناکارا شامل مناطق نفت خیز جنوب، آغاجاری، مرکزی، بهرگان و هنگام شناسایی شدند که کمترین کارایی مربوط به منطقه هنگام است. تحلیل استحکام تحت سناریوهای افزایش ۱۰٪ هزینه ها و کاهش ۵٪ دسترس پذیری، پایداری کامل رتبه بندی را تایید می کند. در پایان، واحدهای مرجع و مقادیر هدف برای واحدهای ناکارا تعیین شده و راهکارهای عملیاتی نظیر کنترل هزینه ها، بهینه سازی مصرف انرژی و بازنگری در برنامه های نگهداری پیشگیرانه ارائه شده است. این مقاله با چارچوبی جامع و استوار، تفاوت بنیادین خود را در دقت تحلیل، پایداری نتایج و کاربرد عملیاتی در سطح سازمانی نشان می دهد.

کلیدواژه ها:

تحلیل پوششی داده ها ، مدل غیرشعاعی SBM ، Super Efficiency ، تحلیل استحکام (Robustness Check) ، تخصیص بهینه منابع ، صنعت نفت.