تحلیل فقهی حقوقی جایگاه رضایت در مشروعیت اعمال پزشکی و درمانی با تاکید بر قاعده لاضرر

رابطه پزشک و بیمار در دهه های اخیر از الگوی پدرسالارانه به الگوی مشارکتی مبتنی بر خودمختاری بیمار تحول یافته است. رضایت بیمار به عنوان شرط اساسی مشروعیت اعمال پزشکی، در فقه امامیه و حقوق موضوعه ایران از جایگاه محوری برخوردار است. پژوهش حاضر با روش توصیفی تحلیلی و رویکرد تطبیقی، به تحلیل فقهی حقوقی جایگاه رضایت در مشروعیت اعمال پزشکی و درمانی با تاکید بر قاعده لاضرر می پردازد. یافته های پژوهش نشان می دهد که از منظر فقهای امامیه، رضایت بیمار شرط اساسی مشروعیت معالجه است و پزشک در صورت عدم اخذ رضایت، ضامن خسارات وارده است. قاعده لاضرر به عنوان یکی از مهم ترین قواعد فقهی، مبنای محدودسازی الزام بیمار به درمان های بی فایده و تحمیل کننده ضرر را فراهم می آورد. قانون مجازات اسلامی مصوب ۱۳۹۲ با پذیرش نظریه تقصیر در ماده ۴۹۵، تحولی بنیادین در مبانی مسئولیت پزشکی ایجاد کرده و رضایت بیمار را به عنوان یکی از شرایط اساسی صحت اعمال پزشکی تثبیت نموده است. تحلیل نمونه های ادبی معاصر عربی نیز نشان می دهد که ادبیات داستانی، ابعاد انسانی و اخلاقی رضایت و خودمختاری بیمار را در بستر نظام درمانی بازنمایی می کند که فراتر از چارچوب های صرفا حقوقی است.

کلیدواژه ها:

رضایت بیمار ، قاعده لاضرر ، مشروعیت اعمال پزشکی ، مسئولیت مدنی پزشک ، فقه امامیه ، برائت ، خودمختاری بیمار.