طراحی مدل پارادایمیک مدیریت تحول دیجیتال در مستندسازی، حفاظت و ارائه میراث باستان شناختی در کلان شهر تهران

این پژوهش با هدف طراحی مدل کیفی مدیریت تحول دیجیتال در فرآیندهای مستندسازی، حفاظت و ارائه میراث باستان شناختی در کلان شهر تهران انجام شده است. این پژوهش از نظر پارادایم، تفسیری؛ از نظر رویکرد، کیفی و از نظر هدف، اکتشافی-کاربردی است. استراتژی پژوهش، نظریه داده بنیاد نظام مند اشتراوس و کوربین بود. مشارکت کنندگان شامل ۲۰ نفر از خبرگان حوزه های باستان شناسی، مرمت و حفاظت و موزه داری دیجیتال بودند که با روش نمونه گیری هدفمند و گلوله برفی نظری تا دستیابی به اشباع نظری انتخاب شدند. داده ها از طریق مصاحبه های نیمه ساختاریافته عمیق گردآوری و طی سه مرحله کدگذاری باز، محوری و انتخابی تحلیل شد. جهت اعتبارسنجی یافته ها از معیارهای چهارگانه لینکلن و گوبا (باورپذیری، انتقال پذیری، اتکاپذیری و تاییدپذیری)، بازبینی توسط اعضا و توافق بین دو کدگذار استفاده شد. تحلیل داده ها منجر به شناسایی مفاهیم اولیه، مقوله های فرعی و شش مقوله اصلی در قالب مدل پارادایمی شد. پدیده محوری «مدیریت تحول دیجیتال مبتنی بر زیست بوم یکپارچه داده های میراث» شناسایی شد. شرایط علی شامل ضرورت مستندسازی دقیق و برگشت ناپذیر، آسیب پذیری میراث و مطالبه دسترسی فراگیر؛ شرایط زمینه ای شامل زیرساخت های فناورانه و حمایت های نهادی و قانونی؛ شرایط مداخله گر شامل مقاومت سازمانی-فرهنگی، شکاف مهارتی، محدودیت مالی و چالش های مالکیت معنوی؛ راهبردها شامل به کارگیری فناوری های نوظهور (فتوگرامتری، اسکن سه بعدی، GIS، HBIM، دوقلوی دیجیتال و XR)، طراحی ارائه تعاملی و توانمندسازی سرمایه انسانی؛ و پیامدها شامل حفاظت پیشگیرانه، آرشیو پایدار، ارتقای تجربه بازدیدکننده، آموزش و توسعه گردشگری فرهنگی بود. یافته ها نشان می دهد پذیرش تحول دیجیتال در میراث باستان شناختی یک پدیده صرفا فناورانه نیست، بلکه تحولی اجتماعی-فنی و چندسطحی است. مدل ارائه شده می تواند به عنوان نقشه راهی برای سیاست گذاری کلان و برنامه ریزی عملیاتی در نهادهای متولی میراث کشور به کار رود.

کلیدواژه ها:

مدیریت تحول دیجیتال ، زیست بوم داده های میراث ، مستندسازی میراث ، حفاظت پیشگیرانه ، نظریه داده بنیاد.