نقش مراکز و نهادهای غیرقضایی در پیشبرد صلح و میانجیگری در دعاوی کیفری

رویکردهای نوین عدالت کیفری، با فاصله گرفتن از مجازات محوری و تاکید بر حل وفصل مسالمت آمیز اختلافات، زمینه توجه بیشتر به عدالت ترمیمی، صلح و میانجیگری را فراهم کرده اند. در این میان، تحقق صلح در دعاوی کیفری صرفا در صلاحیت و فرآیند رسمی مراجع قضایی خلاصه نمی شود، بلکه مراکز و نهادهای غیرقضایی نیز می توانند با ایفای نقش موثر در پیشگیری از تشدید اختلافات، برقراری ارتباط میان بزه دیده و بزهکار، جلب رضایت و ایجاد زمینه سازش، در پیشبرد اهداف عدالت ترمیمی مشارکت داشته باشند. پلیس و مراکز انتظامی، نهادهای اجتماعی و محلی، معتمدان و ریش سفیدان، مصلحان اجتماعی و سایر نهادهای میانجی از جمله ظرفیت هایی هستند که می توانند پیش از ورود اختلاف به مراحل پیچیده دادرسی یا در جریان رسیدگی، زمینه حل وفصل مسالمت آمیز اختلافات کیفری را فراهم کنند. هرچند میانجیگری کیفری در قالب رسمی، به موجب قانون آیین دادرسی کیفری مصوب ۱۳۹۲ و به ویژه ماده ۸۲ این قانون مورد شناسایی قرار گرفته و آیین نامه میانجیگری در امور کیفری نیز در سال ۱۳۹۵ به تصویب رسیده است، اما ظرفیت های موجود در نهادهای غیرقضایی و اجتماعی برای تحقق صلح کیفری، همچنان نیازمند توجه و سازمان دهی بیشتری است. پژوهش حاضر با روش توصیفی تحلیلی، به بررسی نقش مراکز و نهادهای غیرقضایی در پیشبرد صلح و میانجیگری در دعاوی کیفری پرداخته و ظرفیت ها، کارکردها و چالش های این نهادها را مورد بررسی قرار می دهد. یافته های پژوهش نشان می دهد که بهره گیری صحیح از ظرفیت پلیس، نهادهای محلی و اجتماعی، معتمدان و مصلحان می تواند با کاهش تنش میان طرفین، تسهیل جلب رضایت بزه دیده، جلوگیری از تشدید اختلافات و کاهش ورود یا استمرار برخی پرونده ها در فرآیند رسمی دادرسی، در تحقق عدالت ترمیمی و کاهش بار مراجع قضایی موثر باشد. با این حال، فقدان چارچوب منسجم برای هماهنگی میان نهادهای قضایی و غیرقضایی، تفاوت در میزان صلاحیت و اختیارات این نهادها و ضرورت تضمین حقوق طرفین از جمله چالش های مهم در این زمینه است. بر این اساس، تقویت سازوکارهای همکاری میان نهادهای قضایی و غیرقضایی، آموزش و توانمندسازی مصلحان و میانجیگران، افزایش آگاهی عمومی و ایجاد سازوکارهای نظارتی مناسب، می تواند زمینه استفاده موثرتر از ظرفیت های غیرقضایی در صلح و میانجیگری کیفری را فراهم سازد.

کلیدواژه ها:

دعاوی کیفری ، دادرسی کیفری ، صلح ، میانجیگری ، نهادهای غیرقضایی