بررسی اکراه و اشتباه در معاملات انلاین

هدف از این پژوهش، واکاوی و بازتعریف مفاهیم «اکراه» و «اشتباه» در بستر معاملات الکترونیکی است. با توجه به تغییر پارادایم تجاری از فضای فیزیکی به فضای مجازی، این مطالعه در پی آن است که مشخص کند تغییر محیط عقد، چگونه بر مفاهیم بنیادین «رضایت» و «اراده» تاثیر گذاشته و این تغییرات چه اثراتی بر صحت، بطلان یا حق فسخ قراردادهای الکترونیکی دارد. روش مورد استفاده در این پژوهش، توصیفی-تحلیلی است. در این راستا، با اتخاذ رویکردی تطبیقی، مفاهیم سنتی اکراه و اشتباه در متون فقهی و قواعد حقوق مدنی مورد بررسی قرار گرفته و با واقعیت های نوظهور در فضای مجازی (نظیر باج گیری دیجیتال و تضاد توصیفات مجازی-فیزیکی) مقایسه شده اند. همچنین، با تحلیل ابعاد روان شناختی و فنی تراکنش های آنلاین، تلاش شده است تا معیارهای تشخیص عیوب رضایت در محیط های غیرحضوری تبیین گردد. یافته های پژوهش نشان می دهد که اکراه در فضای مجازی ماهیتی دگرگون یافته و به «اکراه سایبری» تبدیل شده است که در آن تهدیدها از قالب فیزیکی به ابزارهایی نظیر افشای داده های شخصی و فشارات روانی سازمان یافته تغییر یافته اند. همچنین، فقدان دسترسی فیزیکی به کالا در معاملات آنلاین، احتمال بروز «اشتباه در صفات» را به شدت افزایش داده و مرز میان اشتباهات پذیرفتنی و اشتباهات مفسده آور در قراردادهای سریع الکترونیکی را کمرنگ کرده است. نتایج اولیه حاکی از آن است که قوانین جاری تجارت الکترونیک، عمدتا بر ابعاد فنی (مانند امضای دیجیتال) متمرکز بوده و در مواجهه با ابعاد ارادی و روان شناختی معاملات، دچار خلاهای قانونی هستند. نتایج پژوهش بیانگر آن است که برای صیانت از حقوق مصرف کنندگان و تامین امنیت معاملات، بازتعریف معیارهای «اکراه ملجئ و غیرملجئ» در فضای مجازی ضروری است. پیشنهاد می شود چارچوب های قانونی جدیدی برای اثبات اکراه سایبری تدوین گردد و حق فسخ در موارد اشتباه در صفات، با در نظر گرفتن سرعت تراکنش ها و تفاوت های بصری-واقعی کالاها، بازنگری شود تا تعادلی میان کارایی اقتصادی و عدالت حقوقی برقرار گردد.

کلیدواژه ها:

معاملات آنلاین ، اکراه سایبری ، اشتباه در صفات ، عیوب رضایت ، تجارت الکترونیک ، بطلان قرارداد ، حق فسخ