تحلیل ژئوپلیتیکی روابط ایران و عراق در دهه اخیر

رابطه ایران و عراق در دهه اخیر از همسایگی سنتی به پیوند استراتژیک اجتناب ناپذیر تبدیل شده است. این پژوهش با رویکرد توصیفی-تحلیلی و چارچوب نظری رئالیسم تهاجمی و وابستگی متقابل، ابعاد مختلف این رابطه را واکاوی می کند. یافته ها نشان می دهد که امنیت، انرژی و هویت مذهبی ارکان اصلی این پیوند هستند. عراق به عنوان عمق استراتژیک ایران عمل کرده و شبکه های نفوذ امنیتی، به ویژه پس از ظهور داعش، نقش کلیدی ایفا کرده اند. از سوی دیگر، وابستگی متقابل اقتصادی، به ویژه در حوزه برق و گاز، علی رغم تحریم ها، ثبات نسبی رابطه را تضمین کرده است. دیپلماسی مذهبی و سفرهای اربعین نیز به عنوان ابزار قدرت نرم، پیوندهای اجتماعی را تعمیق بخشیده اند. با این حال، چالش های داخلی عراق، رشد ملی گرایی و فشارهای بین المللی، حاکمیت بغداد را تحت تاثیر قرار داده و سیاست موازنه منفی را دیکته می کند. آینده پژوهی سه سناریو را محتمل می داند: تثبیت همکاری، سردی تدریجی یا بی ثباتی شدید. تحلیل ها حاکی از آن است که سناریوی تعادل شکننده محتمل تر است. برای پایداری رابطه، پیشنهاد می شود ایران از انحصار امنیتی فاصله گرفته و بر همکاری های اقتصادی پایدار و توسعه زیرساخت ها تمرکز کند تا وابستگی یک طرفه به منافع ساختاری تبدیل شود. همچنین احترام به استقلال سیاسی عراق و تقویت دیپلماسی عمومی برای کاهش تنش های افکار عمومی ضروری است. درک این دینامیک ها برای مدیریت بحران های منطقه ای حیاتی است.

کلیدواژه ها:

ژئوپلیتیک ، وابستگی متقابل ، عمق استراتژیک ، محور مقاومت ، دیپلماسی انرژی