ارزیابی مشروعیت و حدود به کارگیری هوش مصنوعی در فرآیند تصمیم گیری قضایی در محاکم بین المللی: تحلیل انتقادی با تاکید بر دیوان بین المللی دادگستری و داوری بین المللی

تحول هوش مصنوعی در سال های اخیر مباحث جدیدی را در حوزه مشروعیت و مرزبندی استفاده از فناوری در نظام های قضایی بین المللی ایجاد کرده است. نهادهای داوری و محاکم بین المللی با چالشی بنیادین روبه رو هستند: بهره گیری از ظرفیت های هوش مصنوعی در تحلیل داده ها، پردازش اسناد و مدیریت پرونده، بدون آنکه اصول بنیادین عدالت رویه ای، استقلال رای و بی طرفی قضایی مخدوش شود. پژوهش حاضر با اتکا بر مجموعه ای از اسناد نهادی (SCC ۲۰۲۴، SVAMC ۲۰۲۴،AAA–ICDR ۲۰۲۵) و پژوهش های علمی اخیر، پیامدهای حقوقی و رویه ای استفاده از هوش مصنوعی را بررسی کرده و حدود مشروعیت مداخله هوش مصنوعی در تصمیم گیری را تبیین می کند. در این مطالعه، دیوان بین المللی دادگستری(ICJ) به عنوان مطالعه موردی بررسی شده و نشان داده می شود که در ساختار تصمیم گیری جمعی و اهمیت مشروعیت نمادین این دیوان، ورود هوش مصنوعی حتی در مقام ابزار تصمیم یار، ممکن است آثار عمیقی بر اعتماد دولت ها و پذیرش سیاسی آراء داشته باشد. یافته ها نشان می دهد که هرگونه استفاده موثر از هوش مصنوعی در تحلیل حقوقی، ارزیابی ادله یا پیشنهاد نتیجه، تنها در صورتی با اصول بنیادین عدالت سازگار است که قابلیت توضیح پذیری، نظارت انسانی، استقلال داده ای و شفافیت کامل رعایت شود. پژوهش حاضر در نهایت چارچوبی پیشنهادی برای استفاده مسئولانه و مشروع از هوش مصنوعی در محاکم بین المللی ارائه می کند.

کلیدواژه ها:

هوش مصنوعی ، مشروعیت قضایی ، دیوان بین المللی دادگستری ، داوری بین المللی ، عدالت رویه ای ، تصمیم یار خودکار.