تحلیل انتقادی رویکردهای نوین در تفسیر قرآن با تاکید بر معیارهای اعتبارسنجی فهم معاصر از آیات

در دو قرن اخیر، تفسیر قرآن دستخوش تحولات روش شناختی عمیقی شده است. ورود جریان های فکری مدرن نظیر هرمنوتیک فلسفی، ساختارگرایی، تاریخ گرایی و نظریه دریافت، مبانی سنتی فهم متن مقدس را با چالش های بنیادین مواجه ساخته است. پژوهش حاضر با روش توصیفی تحلیلی و رویکرد انتقادی، به تحلیل رویکردهای نوین تفسیری و معیارهای اعتبارسنجی فهم معاصر از آیات می پردازد. یافته های پژوهش نشان می دهد که رویکردهایی نظیر تاریخ گرایی متن ابو زید، نظریه حرکت مضاعف فضل الرحمان و قرائت معاصر شحرور، هرچند در جهت پویایی فهم دینی گام برداشته اند، اما به دلیل گسست هستی شناختی میان متن و مولف، ثنویت کاذب میان معنا و مغزا، و اعتماد بی ضابطه بر عقل بشری، به نسبی انگاری معنایی و تضعیف معیارهای اعتبارسنجی منتهی شده اند. در مقابل، رویکرد علامه طباطبایی با تاکید بر ثبات دلالت و امکان کشف مراد عینی قرآن بر اساس قواعد تفسیری، چارچوب نظری منسجم تری برای اعتبارسنجی فهم فراهم می آورد. پنج معرفت شناختی قواعد التفسیر شامل صلاحیت تفسیری، تمامیت اخلاقی، فهم متنی، آگاهی زمینه ای و انسجام روش شناختی، الگویی کارآمد برای ارزیابی اعتبار تفسیر ارائه می ده. تحلیل نمونه های ادبی معاصر عربی نیز نشان می دهد که بینامتنیت قرآنی در رمان های معاصر، نه به عنوان ابزاری برای نسبی سازی معنا، بلکه به مثابه سازوکاری برای تعمیق اخلاق روایی و مقاومت ارزشی عمل می کند.

کلیدواژه ها:

تفسیر قرآن ، هرمنوتیک فلسفی ، اعتبارسنجی فهم ، قواعد التفسیر ، بینامتنیت قرآنی ، تاریخ گرایی متن ، فهم معاصر.