بررسی جایگاه زنان در ادبیات فارسی معاصر

هدف: پژوهش حاضر با هدف بررسی، تحلیل و تبیین جایگاه زنان در ادبیات فارسی معاصر، چه به عنوان ابژه و موضوع خلق آثار ادبی توسط نویسندگان مرد و چه به عنوان سوژه و خالق آثار ادبی توسط نویسندگان و شاعران زن، انجام شده است. روش: این پژوهش با رویکردی توصیفی-تحلیلی و با بهره گیری از منابع کتابخانه ای، سیر تحول حضور زنان را در شعر و داستان معاصر ایران مورد واکاوی قرار داده است. در این مسیر، آثار شاخص ادبیات معاصر با تکیه بر نقد جامعه شناختی و تحلیل گفتمان بررسی شده اند. یافته ها: یافته های پژوهش نشان می دهد که جایگاه زن در ادبیات معاصر ایران با یک دگرگونی بنیادین همراه بوده است. زن که در ادبیات کلاسیک غالبا در حد یک معشوقه آرمانی، منفعل و دست نیافتنی تقلیل یافته بود، در دوران پس از مشروطه و به ویژه در دهه های اخیر، به انسانی کنشگر، آگاه و دارای عاملیت اجتماعی تبدیل شده است. ظهور شاعرانی چون فروغ فرخزاد و نویسندگانی چون سیمین دانشور، نقطه عطفی در شکسته شدن سکوت تاریخی زنان و بیان بی واسطه احساسات و دغدغه های آنان بوده است. همچنین در دهه های هفتاد و هشتاد، ادبیات داستانی زنان با تمرکز بر فضاهای خانگی و درونی، لایه های پنهان نظام پدرسالار را به چالش کشیده است. نتیجه گیری: ادبیات معاصر ایران بازتاب دهنده گذار تاریخی زنان از حاشیه نشینی به متن جامعه است. نویسندگان و شاعران زن با ایجاد زبانی مستقل و زنانه، توانسته اند کلیشه های جنسیتی را واسازی کرده و هویت فردی و اجتماعی خویش را در ساختار ادبیات تثبیت نمایند.

کلیدواژه ها:

ادبیات معاصر فارسی ، جایگاه زن ، ادبیات داستانی ، شعر زنان ، پدرسالاری ، هویت زنانه.