بررسی تحلیلی جلوه های پایداری و مقاومت در شعر معاصر عرب (با تکیه بر مضامین نمادین در اشعار محمود درویش و نزار قبانی)

ادبیات معاصر عرب، به ویژه در حوزه شعر، در نیمه دوم قرن بیستم دستخوش تحولات بنیادین و شگرفی شد که ریشه در رخدادهای دردناک تاریخی و سیاسی خاورمیانه داشت. اشغال فلسطین و شکست های پی درپی اعراب، شعر عربی را از پیله ی رمانتیسم فردی و تغزل سرایی صرف خارج کرد و آن را به سلاحی برنده در خدمت بیداری ملت ها و دفاع از هویت انسانی و ملی بدل ساخت. پژوهش حاضر با رویکردی توصیفی-تحلیلی و با تکیه بر منابع کتابخانه ای، به بررسی مفهوم «ادبیات مقاومت» در شعر معاصر عرب می پردازد. در این راستا، اشعار دو تن از استوانه های بلامنازع شعر معاصر عرب، یعنی محمود درویش (شاعر مقاومت فلسطین) و نزار قبانی (شاعر عشق و خشم سیاسی)، به عنوان جامعه آماری مورد واکاوی قرار گرفته است. یافته های این پژوهش نشان می دهد که اگرچه خاستگاه و سبک اولیه این دو شاعر متفاوت بوده است، اما هر دو در مواجهه با بحران های جهان عرب، به زبانی مشترک در دفاع از سرزمین، نقد حاکمان ناکارآمد، اسطوره سازی از شهیدان و امید به رهایی دست یافته اند. بهره گیری از نمادهای طبیعت (چون زیتون و پرتقال)، بازآفرینی اسطوره های رستاخیزی (چون ققنوس و مسیح) و تلفیق مفاهیمی چون «زن» و «وطن»، از مهم ترین ابزارهای زیباشناختی این دو شاعر در تبیین گفتمان پایداری است.

کلیدواژه ها:

ادبیات عرب ، شعر مقاومت ، محمود درویش ، نزار قبانی ، پایداری ، ادبیات معاصر ، نمادپردازی ، فلسطین.