واکاوی تاثیر چارچوب های حقوقی بر کیفیت ادراک و عملکرد فضاهای عمومی شهری

فضاهای عمومی شهری به عنوان بستر تحقق تعاملات اجتماعی، تجربه جمعی و حیات مدنی، نقشی بنیادین در کیفیت زندگی شهری ایفا می کنند؛ بااین حال کیفیت این فضاها صرفا متاثر از ویژگی های کالبدی و عملکردی نبوده، بلکه در پیوندی مستقیم با چارچوب های حقوقی، شیوه حکمرانی فضایی و نحوه تنظیم حضور اجتماعی شهروندان قرار دارد. بر این اساس، پژوهش حاضر با هدف تبیین تاثیر چارچوب های حقوقی بر کیفیت ادراکی و عملکردی فضاهای عمومی شهری انجام شده است. پژوهش از منظر ماهیت، نظری–تحلیلی و با رویکردی کیفی و تفسیری است و داده های آن از طریق مطالعات اسنادی، تحلیل منابع نظری و مشاهده میدانی گردآوری شده اند. به منظور تحلیل عمیق تر مسئله پژوهش، پیاده راه تربیت تبریز به عنوان نمونه موردی انتخاب شد؛ زیرا این فضا، به واسطه ویژگی های مدیریتی، نحوه تنظیم دسترسی عمومی، الگوهای حضور اجتماعی و مداخلات حقوقی و مدیریتی، بستری مناسب برای تحلیل نسبت میان نظم حقوقی و کیفیت فضایی محسوب می شود. یافته های پژوهش نشان داد که چارچوب های حقوقی از طریق تنظیم دسترسی عمومی، کنترل فعالیت ها، سامان دهی عملکردهای شهری و نحوه مدیریت حضور اجتماعی، به صورت مستقیم در کیفیت ادراکی و عملکردی فضاهای عمومی مداخله می کنند. نتایج همچنین بیانگر آن است که کیفیت فضاهای عمومی زمانی ارتقا می یابد که میان نظم حقوقی، انعطاف پذیری فضایی و حق تجربه آزادانه شهروندان تعادل برقرار شود. در مقابل، غلبه رویکردهای صرفا کنترلی و انتظام بخش، می تواند به کاهش سرزندگی اجتماعی، تضعیف حس تعلق و افت کیفیت تجربه فضایی منجر شود. بر این اساس، فضاهای عمومی شهری را نمی توان صرفا به عنوان عرصه هایی کالبدی تحلیل کرد، بلکه این فضاها بازتابی از نحوه مواجهه نظام حقوقی و مدیریتی با مفهوم حضور اجتماعی و حق شهروندی در بستر شهر معاصر هستند.

کلیدواژه ها:

چارچوب های حقوقی ، فضاهای عمومی شهری ، کیفیت ادراکی ، کیفیت عملکردی ، حق شهروندی.