بازبینی تضادهای نمایندگی و مدیریت سود: چارچوبی تطبیقی برای کانال های افتراقی دستکاری، آستانه های مالکیت و پیامدهای سیاستی در بورس تهران

مقاله حاضر با اتکا به مبانی نظری تئوری نمایندگی، تئوری بازی و نظریه های مکمل (فرماندهی، ذی نفعان و علامت دهی) به تحلیل رابطه پیچیده میان تضاد نمایندگی و مدیریت سود در شرکت های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران می پردازد. با توجه به ساختار دوگانه تضاد نمایندگی در بازارهای نوظهور (تضاد نوع اول میان مدیران و سهامداران پراکنده و تضاد نوع دوم میان سهامداران عمده و خرد)، استدلال می شود که هر یک از این تضادها به طور افتراقی بر انواع مختلف مدیریت سود اثر می گذارند: تضاد نوع اول عمدتا به مدیریت سود تعهدی و تضاد نوع دوم به مدیریت سود واقعی (مانند کاهش مخارج اختیاری و معاملات با اشخاص وابسته) منجر می شود. همچنین بررسی ادبیات نشان می دهد که رابطه بین تمرکز مالکیت و مدیریت سود در بستر نهادی ایران غیرخطی و وابسته به آستانه است؛ به گونه ای که تا سطحی از تمرکز (حدود ۴۰-۵۰ درصد) نظارت موثر واقع شده و مدیریت سود کاهش می یابد، اما پس از عبور از این آستانه، سهامدار عمده از قدرت خود برای استخراج منافع و پنهان سازی آن از طریق مدیریت سود استفاده می کند. از میان کانال های علی، فرصت طلبی اطلاعاتی و معاملات با اشخاص وابسته در شرکت های ایرانی تاثیرگذارترین نقش را دارند. این چارچوب یکپارچه، بر ناکارآمدی مدل های خطی سنتی تاکید کرده و راهکارهایی نظیر شفاف سازی معاملات با اشخاص وابسته، بازطراحی آستانه های بهینه مالکیت و تقویت استقلال کمیته حسابرسی را برای کاهش مدیریت سود در بورس تهران پیشنهاد می کند.

کلیدواژه ها:

مدیریت سود ، روابط نمایندگی ، شرکت های عضو بورس ، تحلیل تطبیقی.