مروری جامع بر نقش گیاهان دارویی در تقویت عملکرد حافظه و مدیریت ام اس (MS)

بیماری مولتیپل اسکلروزیس (MS) به عنوان یک اختلال خودایمنی دمیلینه کننده، علاوه بر چالش های حرکتی، منجر به افت شدید عملکردهای شناختی و حافظه می گردد. با توجه به محدودیت ها و عوارض جانبی درمان های نوین فیزیکی و شیمیایی، بازگشت به رویکردهای اتنوبوتانی و استفاده از متابولیت های ثانویه گیاهی به ضرورتی در زیست فناوری نوین تبدیل شده است. پژوهش حاضر یک مطالعه مروری جامع است که با هدف تلفیق یافته های فارماکولوژی مدرن و حکمت طب سنتی ایران در مدیریت ام اس و بازسازی حافظه تدوین گردید. فرآیند تحقیق شامل لایه های تاکسونومی (استانداردسازی گونه ها)، فیزیولوژیک (بررسی پلاستیسیته سیناپسی)، پاتولوژیک (تحلیل سد خونی-مغزی) و تبارشناسی طب سنتی (اولویت بندی مفردات) بود. نتایج نشان می دهد که گیاهان استراتژیکی همچون کندر (با تحریک نوروژنز در هیپوکامپ)، زعفران (از طریق مکانیسم آنتی اکسیدانی کروسین)، شاهدانه (با تنظیم پیام رسان های عصبی و مهار اسپاسم) و رزماری (با سرکوب سیتوکین های التهابی)، نقش معناداری در حفاظت عصبی ایفا می کنند. همچنین تحلیل تطبیقی پژوهش نشان داد که غلبه «رطوبت و برودت بر عصب» در طب کهن با مفهوم «التهاب و تخریب میلین» در زیست شناسی نوین هم پوشانی کامل دارد. در این میان نقش کلیدی «محور روده-مغز» با تکیه بر اثرات ملین های عصبی همچون انجیر و زیتون در کاهش بار التهابی سیستمیک و بهبود یادآوری اطلاعات به اثبات رسید. سنتز یافته ها حاکی از آن است که برای مدیریت موفق ام اس، باید از پارادایم تک درمانی به سمت پروتکل های تلفیقی (ترکیبات چندگیاهی) حرکت کرد. استفاده از روش های نوین انتقال دارو (مانند نانوامولسیون ها) و توجه به استانداردسازی گیاه شناسی، پیش شرط های اصلی در اثربخشی این درمان ها هستند. طبیعت ایران گنجینه ای غنی برای بازسازی توانمندی های شناختی بیماران ام اس ایجاد کرده که بهره گیری از آن می تواند کیفیت زندگی این افراد را به شکلی پایدار بهبود بخشد.

کلیدواژه ها:

مولتیپل اسکلروزیس (MS) ، گیاهان دارویی ، تقویت حافظه ، طب سنتی ایران ، محور روده-مغز ، بازسازی میلین.