ارزیابی کارایی پرونده شخصیت در آیین دادرسی کیفری و نقش آن در رویه قضایی

پژوهش حاضر با هدف ارزیابی کارایی پرونده شخصیت در آیین دادرسی کیفری و تحلیل نقش آن در رویه قضایی ایران انجام شده است. روش تحقیق توصیفی-تحلیلی و کتابخانه ای است که داده های آن از طریق مطالعه قوانین، آیین نامه های اجرایی، مقالات علمی و منابع معتبر حقوق کیفری گردآوری شده است. یافته های تحقیق نشان می دهد که پرونده شخصیت به عنوان ابزار کلیدی در تحقق عدالت کیفری فردی و اصلاح بزهکاران، در نظام حقوقی ایران با چالش های بنیادینی مواجه است. بررسی رویه قضایی حاکی از شکاف عمیق میان پیش بینی قانونی و اجرای عملی این نهاد است. تحلیل پرونده های قضایی نشان می دهد پرونده شخصیت در موارد محدودی بر آرای صادره تاثیرگذار بوده است. موانع اصلی در سه سطح شناسایی شدند: موانع قانونی (تورم عناوین مجرمانه، عدم تنوع واکنش های کیفری)، موانع قضایی (فقدان دانش تخصصی قضات، غیرتخصصی بودن انتصابات) و موانع اجرایی (کمبود اعتبارات مالی، نیروی متخصص، اطاله زمان). همچنین، وفور نهادهای ارفاقی، موجب کاهش انگیزه قضات برای استناد به پرونده شخصیت شده است. با این وجود، پرونده شخصیت در صورت رفع موانع، ظرفیت دستیابی به اهدافی مانند جلب اعتماد عمومی، بازسازگاری اجتماعی بزهکاران، کاهش نرخ تکرار جرم و تحقق عدالت ترمیمی را داراست. در نهایت، پژوهش حاضر نتیجه می گیرد که پرونده شخصیت در رویه قضایی ایران هنوز در مرحله نهاد بالقوه قرار دارد و تبدیل آن به نهادی بالفعل و موثر مستلزم اقدامات هماهنگ در سطوح تقنینی، قضایی و اجرایی است.

کلیدواژه ها:

پرونده شخصیت ، آیین دادرسی کیفری ، عدالت کیفری ، رویه قضایی ، فردی سازی مجازات.