مسئولیت کیفری صاحبان علوم غریبه

علوم غریبه عبارت است از شاخه هایی از دانش و علم که ذاتا بر اصول و قوانین طبیعی و مادی استوار نبوده و بر اثر عواملی غیرطبیعی و غیرعادی شکل می گیرند. این علوم، برخلاف علوم طبیعی، براساس اراده و نیروهای غیرطبیعی و نامرئی عمل می کنند و از این رو قوانین حاکم بر آنها با قوانین عالم طبیعی و مادی متفاوت است. نمونه هایی از این علوم، مانند کیمیاگری و سحر و جادو، در زمان های گذشته بیشتر رایج بوده و بر اثر تصورات و باورهای باطل، مورد استفاده قرار می گرفتند. در حقیقت، غریبه بودن این علوم به معنای متفاوت بودن قوانین و اصول آنها از قانونمندی های طبیعی است و اغلب بر اثر عوامل روحانی یا اراده های نامرئی در جهان اثر می گذارند، بدون آنکه بر مبنای قواعد علمی و تجربی قرار داشته باشند. استقبال از علوم غریبه بگونه ای است که قربانیان با آگاهی از متکی بودن این علوم به عوامل ماورایی، عالما و عامدا از ساحران و صاحبان علوم غریبه کمک می گیرند؛ تا به اندازه ای که روی آوردن به علوم موردنظر، اکنون در جنگ های نظامی و حتی در ابطال جبهه جنگ نیز مطرح است. در همین رابطه، مسئولیت کیفری صاحبان علوم غریبه، نه در عناوین عام، بلکه در عناوین خاص، مانند کلاهبرداری، اغراء به جهل، اتلاف مال، قتل و غیره، مسئله ای در خور توجه است و در تحقیق حاضر به شیوه توصیفی – تحلیلی مورد بررسی قرار گرفته است. نتایج تحقیق حاکی از آن است که در فقه و حقوق اسلامی، فعالیت های مرتبط با علوم غریبه، ممنوع و حرام اعلام شده اند، زیرا این علوم بر پایه اصول طبیعی و مادی استوار نیستند و اغلب به عنوان ابزاری برای فریب و کسب مال نامشروع به کار می روند. مسئولیت کیفری در این موارد بر عهده صاحبان این علوم است. این فعالیت ها مصداق "اکل مال به باطل" محسوب می شوند که در قرآن نیز نهی شده است. کلاهبرداری، فریب مردم با ادعای توانایی های ماورایی، فال گیری، جن گیری و استفاده از وسایل متقلبانه، حتی با رضایت ظاهری قربانی و یا نیت دلسوزی صاحبان علوم غریبه نیز، به دلیل فریب کاری، جرم محسوب می شود. ضمن اینکه مراجعه افراد آسیب پذیر (مانند کسانی که با مشکلات زندگی روبرو هستند یا اعتماد به نفس پایینی دارند) به این مدعیان، هر چند که بستری برای سوءاستفاده فراهم می کند؛ لیکن مجرم را از مسئولیت معاف نمی کند، چرا که آنها عامدانه و با قصد مجرمانه اقدام به فریب می کنند.

کلیدواژه ها:

مسئولیت کیفری ، علوم غریبه ، جرم ، مجازات ، مبانی فقه امامیه ، عناوین خاص شرعی