تاثیر همزمان تغییر اقلیم و تغییر کاربری اراضی بر هیدروگراف سیل و مقایسه نتایج سناریوهای اقلیمی CMIP۵ و CMIP۶- مطالعه موردی: منطقه آق قلا

مقدمه: رشد جمعیت و توسعه جامعه نقش مهمی در افزایش فشارها بر اراضی و منابع طبیعی دارند، که این فشارها می توانند بر تغییرات اقلیمی و تغییر کاربری اراضی تاثیرات عمیقی بگذارند. در شرایطی که عدم قطعیت عمیقی در مورد شرایط آینده وجود دارد. این پژوهش، اثرات تغییرات اقلیم و کاربری اراضی بر هیدروگراف سیل را برای دوره­های بازگشت مختلف در منطقه آق قلا، ایران ارزیابی می­کند.روش­: شبیه سازی تغییرات اقلیم با استفاده از مدل CMCC-ESM۲ تحت سناریوهای اقلیمی SSP۱۲۶، SSP۳۷۰ و SSP۵۸۵ از CMIP۶ و همچنین مدل CanESM۲ تحت سناریوهای اقلیمی RCP۲.۶ و RCP۸.۵ از CMIP۵ انجام شده است. مدل LARS-WG برای ریز مقیاس­سازی اطلاعات اقلیمی استفاده شده است و نقشه کاربری زمین از طریق تصاویر ماهواره ای Landsat در ENVI ۵.۳ پردازش گردیده است. روش زنجیره مارکوف برای سال­های ۲۰۵۰ و ۲۰۸۰ از طریق TerrSet پیاده سازی شده است. هیدروگراف های سیل توسط مدل فیزیکی SSA تولید شده­اند.یافته­ها: نتایج دو سناریوی اقلیمی CMIP۵ و CMIP۶، حاکی از افزایش مقادیر بارش و دما در آینده می­باشد. پیش بینی افزایش بارش در CMIP۵ بیشتر از CMIP۶ می­باشد. به شرط تداوم روند تغییر کاربری در محدوده مورد مطالعه، در آینده با افزایش مساحت اراضی شهری و بایر و کاهش اراضی جنگلی، کشاورزی و مرتع، مواجه خواهیم بود که در نتیجه سیلاب­های بزرگتری را به همراه خواهد داشت. همچنین تاثیر تغییر کاربری اراضی بر سیلاب­های آینده بیشتر از تغییرات اقلیمی است. این مطالعه نشان می دهد که تاثیرات همزمان تغییرات اقلیمی و تغییر کاربری اراضی بر هیدروگراف سیل های آینده قابل ملاحظه است، بدین صورت که مقادیر افزایش دبی پیک سیلاب در بدترین سناریوهای مربوط به CMIP۵ و CMIP۶ به ترتیب ۱۲۸% و ۳۸% در مقایسه با وضع موجود در دوره بازگشت ۱۰۰ ساله می­باشند.نتیجه­ گیری: برای تدوین راه­های سازگاری و مدیریت آسیب پذیری ها، لحاظ تاثیر همزمان تغییر اقلیم و تغییر کاربری اراضی ضروری است. استفاده از مدل ها و روش های بروز می تواند دقت پیش بینی ها را افزایش داده و برنامه ریزان و سیاست گذاران را در ارائه راهکارهای سازگاری موثرتر برای کاهش خسارات و تلفات ناشی از سیل های آینده در شرایط عدم قطعیت عمیق یاری دهد.

کلیدواژه ها:

خاکی ، هسته رسی ، تراوش عبوری ، تحلیل عددی ، مدل سازی SEEP/W