بررسی تغییرات مکانی و زمانی شوری در طول مسیر رودخانه گرگانرود استان گلستان

مقدمه: شوری یکی از پارامترهای تعیین کننده کیفیت آب در بخش های شرب و خصوصا آبیاری است. از این رو پژوهش حاضر به منظور بررسی تغییرات مکانی و زمانی یون کلر به عنوان پارمتر تاثیرگذار بر شوری در طول مسیر رودخانه گرگانرود در استان گلستان انجام شد.روش­: ابتدا داده های مربوط به پارامترهای کیفی به همراه دبی مربوط به ۷ ایستگاه هیدرومتری رودخانه گرگانرود از شرکت آب منطقه ای استان گلستان جمع آوری شد. پس از بررسی تغییرات مکانی و زمانی یون کلر از بالادست رودخانه گرگانرود تا مصب رودخانه، طبقه بندی آب رودخانه براساس غلظت یون کلر انجام شد. سپس تغییرات مکانی و زمانی درجه آلودگی به آب شور با استفاده از نسبت های سیمپسون و سدیم به کلراید بررسی شد. تعیین عوامل کنترل کننده شیمی آب به همراه تغییرات مکانی و زمانی تیپ و رخساره هیدروشیمیایی رودخانه گرگانرود با استفاده از دیاگرام های گیبس، نمودارهای دو متغیره، استیف، پایپر، دروف و HFE انجام شد.یافته­ ها: نتایج نشان داد با افزایش غلظت یون کلر در طول مسیر رودخانه کیفیت آب از شیرین به لب شور تا شور تغییر می یابد. همچنین تغییرات مکانی و زمانی یون کلر نسبت عکس با دبی رودخانه در هر ایستگاه دارد. براساس نسبت سیمپسون و دیاگرام HFE، تنها در دو ایستگاه لزوره و اجن قره سو آلودگی با آب شور از منشاء های مختلف در آنها رخ نداده است. اما در بقیه ایستگاه ها به نسبت های مختلف نفوذ آب شور به داخل رودخانه گرگانرود صورت گرفته است. باتوجه به دیاگرام های هیدروژئوشیمیایی عامل اصلی کنترل کننده شیمی آب در دو ایستگاه لزوره و اجن قره سو هوازدگی سنگ های مخزن و کانی های سیلیکاته به همراه انحلال سنگ های آهکی در سطح حوضه آبریز رودخانه گرگانرود می باشد. اگرچه با ادامه حرکت رودخانه بر روی دشت، نفوذ آب شور لایه های زیر سطحی کم عمق، تبخیر و رسوبگذاری نیز باعث تغییر در شیمی آب رودخانه می شود. نتایج همچنین نشان داد که دو فرآیند تبادل یونی مستقیم و تبادل یونی معکوس رودخانه گرگانرود اتفاق می افتد اگرچه در ایستگاه بصیرآباد نقش فرایند تبادل یونی مستقیم پر رنگ تر است. با توجه به نتایج دیاگرام های هیدروژئوشیمیایی، تیپ آب در بالادست رودخانه گرگانرود از بیکربنات کلسیک و رخساره شیرین شروع و در مصب رودخانه به تیپ کلرید سدیک و رخساره شور مزه ختم می شود. روند تغییرات رخساره ها نشان از تکامل هیدروژئوشیمیایی و زوال کیفی آب رودخانه گرگانرود دارد.نتیجه­ گیری: روند تغییرات غلظت یون کلر و در پی آن میزان شوری رودخانه گرگانرود یکنواخت نبوده و با ورود برخی از زیرشاخه ها با کیفیت خوب دستخوش تغییر است. نتایج مربوط به هیدروژئوشیمی رودخانه نشان داد که منشا اصلی شوری در بیشتر ایستگاه ها طبیعی (تشکیلات زمین شناسی، تبادلات آبی لایه های زیر سطحی حاوی آب شور و یا نفوذ آب شور دریا) است.

کلیدواژه ها:

شوری ، آلودگی ، انحلال ، هیدروشیمی ، گرگانرود