مدیریت عملیات نظامی در چارچوب حق دفاع مشروع ایران در حقوق بین الملل

این پژوهش به بررسی مفهوم، مبانی و چارچوب عملیاتی مدیریت عملیات نظامی در سیستم حقوقی ایران، با تاکید بر اصل حق دفاع مشروع در حقوق بین الملل، می پردازد. در این پژوهش، حق دفاع مشروع به عنوان یکی از اصول بنیادین حقوق بین الملل که در ماده ۵۱ کنوانسیون های ژنو و در سند اساسی جامعه ملل و سپس سازمان ملل متحد تثبیت شده، مورد تحلیل قرار می گیرد. ایران با توجه به جایگاه جغرافیایی، تاریخچه تنش های منطقه ای و تهدیدات امنیتی معاصر، این حق را به عنوان بخشی از سیاست دفاعی خود شناخته و در ساختار قانونی داخلی خود نیز آن را تثبیت کرده است. در این راستا، قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران در بند «الف» ماده ۱۵۴ به صراحت از حق دفاع مشروع نام می برد و سیاست های دفاعی کشور را در چارچوب این اصل تعریف می کند. همچنین، قانون سازمان نظام وحدت بخشی و قانون سازمان ارتش جمهوری اسلامی ایران، اصول و مقررات عملیاتی را بر اساس این حق تنظیم کرده اند. از دیدگاه حقوق بین الملل، حق دفاع مشروع شرایطی دارد که از جمله آن ها می توان به شرط ضرورت، تناسب، اطلاع رسانی به شورای امنیت و عدم تجاوز به سایر اصول حقوق بین الملل اشاره کرد. ایران در عملیات نظامی خود، این شرایط را در سطح اصول و مقررات داخلی مدنظر قرار داده و سعی در ایجاد هماهنگی بین سیاست های دفاعی داخلی و تعهدات بین المللی داشته است. این پژوهش با رویکرد تحلیلی-توصیفی، با استفاده از روش تحلیل محتوای قوانین و سیاست های دفاعی، به بررسی نحوه مدیریت عملیات نظامی در ایران در شرایط تهدیدات معاصر می پردازد و نشان می دهد که این مدیریت، علاوه بر پایبندی به اصول حقوق بین الملل، دارای ویژگی های خاص خود در سیستم فقهی و قانونی ایران است. در نهایت، با توجه به تغییرات ساختاری تهدیدات جهانی، لزوم به روزرسانی مفهوم دفاع مشروع و تطبیق آن با تهدیدات غیرسنتی مانند تهدیدات سایبری، اقتصادی و اطلاعاتی مطرح می شود.

کلیدواژه ها:

حق دفاع مشروع ، مدیریت عملیات نظامی ، حقوق بین الملل ، امنیت ملی ، سیاست دفاعی