بازتاب کمی مولفه های هویت شیعی امامیه در دوران آل بویه در محتوای کتاب «مقتضب الاثر فی النص علی الائمه اثنی عشر ع» (ابن عیاش جوهری)

آل بویه یک خاندان اصیل ایرانی و شیعی مذهب ساکن منطقه دیلمان ایران بودند که در دوره ضعف خلافت عباسی ادعای استقلال کرده و با حفظ اقتدار ظاهری، خلافت عباسی بغداد را تصرف نموده و به حکومت دست یافتند. این خاندان شیعی ایرانی نقش مهمی در حفظ و گسترش میراث حدیثی، فقهی و کلامی شیعه در ایران و عراق ایفا کرده و به تحکیم پایه ها و مبانی تشیع امامیه و ترویج آن پرداختند. یکی از راه های پی بردن به میزان توجه به مولفه های هویت شیعی این دولت، بررسی محتوایی منابع اصلی تاریخی است که در آن زمان به نگارش درآمده است. در میان منابع تاریخی آل بویه،کتاب «مقتضب الاثر فی النص علی الائمه اثنی عشر» از آثار ابن عیاش جوهری، از اهمیت بسیاری برخوردار است. این مقاله قصد دارد به این سوال پاسخ دهد که: انعکاس کمی موضوعات و مولفه های هویت شیعی امامی آل بویه در کتاب «مقتضب الاثر» ابن عیاش جوهری به چه میزان بوده و کدام یک از موضوعات و مولفه های هویت شیعه امامیه بیشترین و کمترین انعکاس را در کتاب او داشته اند. بدین منظور با استفاده از روش تحلیل محتوا (کمی و کیفی موریس دوورژه)، داده ها از کتاب مورد نظر استخراج شده و نتایج تحقیق با رویکرد تفسیری مورد تحلیل و ارزیابی قرارگرفته است. بر اساس یافته پژوهش، در محتوای کتاب مورد نظر به مولفه های هویت شیعه امامیه به میزان زیادی توجه شده و این موضوعات و مولفه ها همراه با نمادها و شاخص های مهم هویتی شیعه در کتاب مذکور بازتاب زیادی داشته و مورد تایید و تکرار قرار گرفته اند. بیشترین میزان تکرار و بازتاب را موضوعات و مولفه هایی مانند امام علی ع، امام حسن ع، امام حسین ع، امام سجاد و امام باقر ع، امامت داشته و مولفه هایی مانند رجعت، اربعین، نیمه شعبان، مدارس شیعی، مساجد شیعی، نواب اربعه، شاعران شیعی، رجال شیعی، وکلای شیعی، سکه های شیعی، کتب اربعه، صحیفه سجادیه، مکاتب شیعی، مهر شیعی و...، کمترین میزان بازتاب و توجه را داشته اند.

کلیدواژه ها:

آل بویه ، ابن عیاش جوهری ، امامیه ، مقتضب الاثر فی النص علی الائمه اثنی عشر