دیپلماسی دیجیتال و تحول مفهوم حاکمیت در حقوق بین الملل

تحولات شتابان فناوری های دیجیتال در دهه های اخیر، زمینه ساز دگرگونی های بنیادین در ساختار روابط بین الملل و مفاهیم کلاسیک حقوق بین الملل شده است. در این میان، دیپلماسی دیجیتال به عنوان یکی از مهم ترین جلوه های تحول دیجیتال در عرصه سیاست خارجی، نقش فزاینده ای در شکل دهی به تعاملات بین المللی، مدیریت افکار عمومی جهانی و اعمال نفوذ سیاسی ایفا می کند. گسترش فناوری های ارتباطی نوین، شبکه های اجتماعی، کلان داده ها و سامانه های مبتنی بر هوش مصنوعی، موجب شده است که بسیاری از مولفه های سنتی حاکمیت دولت ها، از جمله کنترل سرزمینی، انحصار اطلاعات و مدیریت روابط خارجی، با چالش های نوظهور مواجه شوند. بر این اساس، پژوهش حاضر با هدف بررسی تاثیر دیپلماسی دیجیتال بر تحول مفهوم حاکمیت در حقوق بین الملل و تبیین ابعاد حقوقی این تحول انجام شده است.این پژوهش از حیث هدف بنیادی و از نظر روش، توصیفی تحلیلی بوده و با بهره گیری از روش کتابخانه ای، اسناد حقوقی، منابع علمی داخلی و خارجی و تحلیل نظری داده ها انجام شده است. یافته های پژوهش نشان می دهد که دیپلماسی دیجیتال نه تنها شیوه های سنتی ارتباطات دیپلماتیک را متحول ساخته، بلکه موجب بازتعریف مفهوم حاکمیت در نظام بین المللی نیز شده است. افزایش نقش بازیگران غیردولتی، گسترش ارتباطات فرامرزی، تحول در مفهوم صلاحیت سرزمینی، شکل گیری حاکمیت سایبری و توسعه حاکمیت داده ها از جمله مهم ترین پیامدهای این تحول به شمار می روند. نتایج تحقیق حاکی از آن است که برخلاف دیدگاه های مبتنی بر افول حاکمیت، دولت ها همچنان بازیگران اصلی نظام بین الملل باقی مانده اند، اما شیوه اعمال اقتدار آنان از الگوی سنتی مبتنی بر قلمرو فیزیکی به سمت الگوی نوینی مبتنی بر مدیریت اطلاعات، داده ها و زیرساخت های دیجیتال در حال گذار است.پژوهش حاضر به این نتیجه می رسد که دیپلماسی دیجیتال نه موجب زوال حاکمیت، بلکه موجب تحول ماهوی و کارکردی آن شده و زمینه شکل گیری مفهوم «حاکمیت دیجیتال» را در حقوق بین الملل معاصر فراهم آورده است. این تحول، ضرورت بازاندیشی در برخی اصول سنتی حقوق بین الملل و تدوین سازوکارهای حقوقی متناسب با اقتضائات عصر دیجیتال را بیش از پیش آشکار می سازد.

کلیدواژه ها:

دیپلماسی دیجیتال ، حاکمیت ، حاکمیت دیجیتال ، حقوق بین الملل ، فضای سایبری ، حکمرانی جهانی ، فناوری های نوین ارتباطی.