بررسی ساختار و جایگاه علمی حجه البالغه اثر سید خلف حسینی موسوی مشعشعی

حجه البالغه، اثر مولا خلف بن عبدالمطلب حسینی موسوی مشعشعی حویزی (قرن یازدهم هجری)، از متون برجسته کلام شیعه در عصر صفوی است که با هدف اثبات امامت و ولایت امیرالمومنین علی ع و اهل بیت ع تالیف شده است. این اثر با تلفیق مستندات دقیق قرآنی و روایات معتبر با استدلال های عقلی، رویکردی نظام مند را در الهیات استدلالی ارائه می دهد. نسخه خطی منحصربه فرد این کتاب که در کتابخانه آستان قدس رضوی نگهداری می شود، افزون بر ارزش متنی، از اهمیت تاریخی و میان رشته ای در حوزه های کلام، تاریخ اندیشه و فرهنگ نامه نگاری دینی نیز برخوردار است. این پژوهش با روش توصیفی- تحلیلی به بررسی نسخه شناسی، ساختار، محتوا و شیوه استدلال مولف در چهل «حجه» کتاب پرداخته و یادداشت پایانی آن درباره نابینایی را نیز تحلیل کرده است. یافته ها نشان می دهد که مولف با رویکردی آموزشی و در چارچوب مناظره های کلامی، به تقویت مبانی اعتقادی شیعه پرداخته و از این رهگذر، پیوندی معنادار بین سنت کلامی متقدم و فضای فکری-سیاسی دوره صفوی برقرار ساخته است. از این منظر، حجه البالغه حلقه ای کلیدی در انتقال و تکوین اندیشه شیعی در عصر صفوی به شمار می آید و جایگاهی مهم در تاریخ الهیات شیعه دارد.

کلیدواژه ها:

حجه البالغه ، مولا خلف مشعشی ، کلام شیعه ، امامت ، نسخه شناسی ، صفویان ، مناظره دینی