تاثیر تغییر اقلیم بر تخریب مراتع و پیامدهای اقتصادی-اجتماعی ناشی از آن در استان زنجان

خریب مراتع، یکی از چالش های مهم پایداری سرزمین، تحت تاثیر عوامل مختلفی است و می تواند تنوع زیستی، حفاظت خاک و معیشت پایدار روستایی را تحت تاثیر قرار دهد. پژوهش حاضر تاثیر تغییر اقلیم بر تخریب مراتع و پیامدهای اقتصادی-اجتماعی ناشی از آن را بررسی می کند. این پژوهش کیفی، از روش نظریه داده بنیاد استفاده کرده که در آن ۲۴ مشارکت کننده، شامل دامداران بهره بردار مراتع، با استفاده از روش نمونه گیری هدفمند گلوله برفی انتخاب شده و مورد مصاحبه نیمه ساختاریافته قرار گرفتند. تحلیل داده ها با استفاده از کدگذاری باز، محوری و انتخابی منجر به ساخت ۲۳۶ مفهوم، ۹۷ مقوله اولیه، ۲۲ مقوله اصلی و ۷ مضمون گردید و در فرایند کدگذاری انتخابی ارتباط بین مضامین نیز مشخص شد. تغییر اقلیم از طریق افزایش دما، کاهش بارش و افزایش نوسانات بارش، بر کاهش رشد، تراکم و تنوع و پوشش گونه­های گیاهی مراتع مورد مصرف دام و خوراکی و به طورکلی تخریب مراتع تاثیرگذار بوده است. جامعه روستایی ظرفیت سازگاری ضعیفی برای تاب آوری در برابر تغییر اقلیم برای کاهش آسیب پذیری مراتع و معیشت دامداران و بکارگیری ابزارهای افزایش سازگاری و کاهش تغییر اقلیم دارد. علاوه براین، افزایش جمعیت و وابستگی معیشت در بهره برداری از مراتع، موجب تشدید تاثیر تغییر اقلیم شده است. تغییر اقلیم، علاوه بر اثرات بوم شناختی، پیامدهای اجتماعی- اقتصادی مختلفی، از جمله افزایش آسیب پذیری، تضعیف سرمایه های اجتماعی، انسانی، فیزیکی و مالی، افزایش مهاجرت و کاهش درآمد معیشت خانوارهای روستایی داشته و می تواند در آینده بیشتر تشدید شود. تنوع سازی معیشت و سازگاری مناسب به جلوگیری از تخریب مراتع و آسیب پذیری خانوارها کمک می کند.

کلیدواژه ها:

تخریب مراتع ، تغییر اقلیم ، معیشت خانوارها ، سرمایه های معیشت ، استان زنجان