بررسی تطبیقی ماهیت و ویژگی کلیدی نظام های میراث کشاورزی مهم جهانی در آسیا

ابتکار نظام های میراث کشاورزی مهم جهانی (جیاس) در سال ۲۰۰۲ توسط فائو پایه گذاری شد و تا پایان ۲۰۲۵، ۱۰۳ سایت جیاس در جهان ثبت شده است. پژوهش حاضر به بررسی ماهیت و ویژگی های کلیدی سایت های آسیایی پرداخته است. بدین منظور، پرپوزال ۱۷ سایت از ۱۹ سایت جیاس در کشورهای پیشرو آسیا (چین ۶، ژاپن ۴، کره جنوبی ۴، ایران ۳) که در سال ۱۴۰۴ گواهی دریافت کردند، به روش تحلیل محتوا بررسی شد. نتایج نشان می دهد در سایت های چین بر قدمت و ذخایر ژنتیکی، در ژاپن با الهام از مفهوم «ساتویاما» بر سازگاری با شرایط دشوار محیط، در کره جنوبی بر تکنیک های بومی متناسب با رخدادهای طبیعت در اکوسیستم های آبی و در ایران بر سازگاری با کم آبی تاکید شده است. بر اساس تلفیق مبانی و محتوای پرپوزالهای جیاس، ویژگیها مشترک نظامهای میراثی بدین شرح است: هسته ی مرکزی این نظام ها، سازگاری اکولوژیکی و تعادل پایدار با طبیعت و بر پایه ی دانش و نوآوری بومی است؛ یکپارچگی و چرخه های بوم شناختی اصل بنیادین آنهاست؛ هم افزایی مولفه ها و اکوسیستمهای موجود در سایت، کلید پایداری آنها محسوب می شود؛ این نظام ها ذخایر ژنتیکی را حفظ کرده و در بافت اجتماعی‑فرهنگی و معیشت پایدار حول ارزش های مشترک شکل گرفته اند. تدوین پرپوزال جیاس، روایت گری حرفه ای است که در این راستا توصیه می شود در تدوین پرپوزال، سیستمی بودن، سازگاری با طبیعت، سینرژی و خدمات متقابل اکوسیستم ها در کانون روایت قرار گیرد و از تمرکز تک بعدی بر تولید و اقتصاد زنجیره ارزش یک محصول پرهیز شود؛ همچنین سنتی و تاریخی بودن و تنوع زیستی به عنوان صفات کلیدی تاکید شود.

کلیدواژه ها:

جیاس ، میراث کشاورزی ، آسیا ، دانش بومی