مقایسه دقت روش های مختلف زمین آمار در تخمین شوری آبخوان های آبرفتی

سابقه و هدف: سلامت آبخوان های آبرفتی یکی از مهمترین مقوله هایی است که در حوضه های آبخیز سراسر دنیا بسیار مورد توجه محققان و سیاستمدران قرار گرفته است که در این میان شوری منابع آب بسیار حائز اهمیت می باشد. افزایش جمعیت و تقاضای کشاورزی، بهره برداری از آب های زیرزمینی را در مناطق خشک و نیمه خشک افزایش داده است. کیفیت این منابع به ویژه تحت تاثیر آلودگی ناشی از کودها و مواد شیمیایی کشاورزی قرار دارد که شدت آن رابطه ی مستقیمی با میزان مصرف این مواد دارد. در این میان، هدایت الکتریکی آب، شاخصی کلیدی برای پایش و تعیین تغییرات کیفی آب های زیرزمینی محسوب می شود.مواد و روش ها: در این تحقیق، میزان شوری آب ۵۵ منبع آب در آبخوان دشت سیرجان بررسی شد. سپس روش های زمین آماری کریجینگ معمولی، عکس فاصله و فاصله نرمال جهت پهنه بندی شوری آب دشت سیرجان مورد استفاده قرار گرفت. برای ارزیابی عملکرد مدل های تخمین و پیش بینی، شاخص های عملکردی ضریب همبستگی، میانگین مطلق خطا، ضریب تعیین، مجذور میانگین مربعات خطا، میانگین مربعات خطا و ضریب نش - ساتکلیف به کار گرفته شد. پس از انتخاب بهترین روش میان یابی، نقشه های پهنه بندی مکانی مربوط به میزان شوری آب در محیط نرم افزاریArc GIS و GS+ تهیه گردید. یافته ها: حداقل میزان شوری آب ۴۴۰ میکروموس بر سانتی متر می باشد که مربوط به قنات ده قاضی می باشد و حداکثر میزان شوری آب نیز ۱۹۷۰۰ میکروموس بر سانتی متر می باشد که مربوط به منبع آب ملاحاجی می باشد. در مجموع، میانگین کل شوری منابع آب مطالعه شده آبخوان آبرفتی دشت سیرجان ۷۲۷۳/۲۳۲۳ میکروموس بر سانتی متر است. روش کریجینگ معمولی از نظر میانگین مربعات خطا با مقدار ۵۷۹۷۹۰۱، مجذور میانگین مربعات خطا با مقدار ۸۸۳/۲۴۰۷، ضریب تعیین با مقدار ۸۵۶۸۰۶/۰، ضریب همبستگی با مقدار ۱ و ضریب نش - ساتکلیف با مقدار ۵۸۰۷۹۲/۰ مناسب ترین میزان را نسبت به روش های عکس فاصله و فاصله نرمال از خود نشان دادند. نتیجه گیری: شوری آب عامل مهمی در تعیین ویژگی های شیمیایی آب های طبیعی و فرایندهای زیستی آن است. بنابراین بسیار مورد توجه محققان و همچنین سیاست گذاران حوزه آب می باشد. به دست آوردن بانک اطلاعاتی مناسب در ارتباط با شوری منابع آب در مناطق مختلف، به خصوص استان های کویری، از اهمیت ویژه ای برخوردار می باشد. نتایج این تحقیق نشان داد که در قسمت غرب و شمال غرب منطقه به دلیل همجواری با کفه نمک سیرجان، شوری آب بیشتر می باشد و در بخش جنوب شرقی به دلیل نزدیکی به کفه چاه قلعه و تجمع رسوبات و تبخیر بالا، میزان شوری آب به صورت موضعی نسبت به سایر مناطق روند افزایشی دارد. توصیه می شود که منابع آب آبخوان های مختلف کشور به صورت کاملا تخصصی و علمی همراه با روش های مختلف تعیین شوری آب مورد بررسی دقیق تر قرار گیرد تا بانک اطلاعاتی مناسبی از شوری منابع آب آبخوان های مختلف سراسر کشور به دست آید و مورد استفاده در طرح های آبی – خاکی قرار گیرد.

کلیدواژه ها:

واژه های کلیدی: زمین آمار ، شوری ، پهنه بندی ، دشت سیرجان