تحلیل تطبیقی شخصیت جهیکا در بندهش و شخصیت ارنواز در شاهنامه (و تبیین نقش زن تاریک گوهر (پری) در اندیشه و قصه های ایرانی)

گستردگی و قدمت اساطیر و روایت های ملی و دینی ایرانی، دستیابی به ژرف ساخت اسطوره ای آن ها را دشوار کرده و برخی خوانش ها را در سطح روایت یا داوری های اخلاقی متوقف ساخته است. ازاین رو، درک منطق حاکم بر کنش شخصیت ها نیازمند تحلیل اسطوره شناختی و ساختارگرایانه است. در این پژوهش، با رویکردی تطبیقی، شخصیت جهیکا در بندهش و ارنواز در شاهنامه بررسی می شود؛ دو شخصیتی که در ظاهر، یکی چهره ای اهریمنی و دیگری سیمایی اهورایی دارد. نتایج پژوهش نشان می دهد که برخلاف این تفاوت ظاهری، جهیکا و ارنواز بازنمایی یک الگوی اسطوره ای کهن و مشترک اند. در این الگو، زن تاریک گوهر (پری) نیروی اهریمنی خفته را بیدار می کند و موجب حمله به جهان اهورایی و مرگ نخست آفریدگان می شود، اما در ادامه با دلباختگی به مرد روشن گوهر، از نیروی تاریکی گسسته و با پیوستن به نیروی روشنایی، زمینه شکست اهریمن را فراهم می آورد. این پیوند، افزون بر انتقال قدرت سیاسی، به آزاد شدن برکت و باروری در جهان می انجامد، هرچند سرانجامی تراژیک برای مرد یا فرزند حاصل از این پیوند رقم می زند. این پژوهش با روشن کردن ژرف ساخت مشترک این دو روایت، نقش فعال و سرنوشت ساز زن تاریک گوهر را در پویایی نیروهای تاریکی و روشنی، انتقال قدرت و تداوم آفرینش در جهان بینی ایرانی تبیین می کند.

کلیدواژه ها:

جهیکا ، ارنواز ، گوهر تاریکی ، پری ، شاهنامه ، بندهش ، اسطوره شناسی تطبیقی