چارچوب نظری عدالت تربیتی در نظام آموزش و پرورش ایران: واکاوی دیدگاه های راولز و مصباح یزدی

پژوهش حاضر با هدف تحلیل عدالت تربیتی از دیدگاه جان راولز و نقد آن از منظر مصباح یزدی در جهت ارائه چارچوب نظری در نظام آموزش و پرورش ایران تدوین شده است. روش پژوهش کیفی از نوع تحلیل محتوا و به شیوه تحلیل فلسفی-انتقادی متون بوده که در آن اصول نظری عدالت از نظر راولز شامل آزادی های برابر، برابری منصفانه فرصت ها و اصل تفاوت استخراج و پیامدهای تربیتی آن بررسی شده است. در ادامه، با اتکاء بر مبانی انسان شناختی و غایت گرایانه اندیشه مصباح یزدی، نقدهایی همچون ناهمخوانی مبانی لیبرالی با نگرش اسلامی، ناکافی بودن بی طرفی ارزشی برای تربیت انسان متعالی، غفلت از هدف معنوی در تربیت راولزی و کم رنگ شدن نقش دین در خانواده مطرح شده است. یافته ها نشان داد که عدالت تربیتی در چارچوب اسلامی علاوه بر فرصت برابر، نیازمند هدایت اخلاقی، تقویت هویت دینی و توجه به تفاوت های استعداد انسانی است. بر این اساس، چارچوب نظری پیشنهادی پژوهش بر چهار محور اصلی شکل گرفت: تضمین فرصت های برابر آموزشی، ارتقای تربیت ارزش محور، شایسته پروری متناسب با ظرفیت ها و جبران چندبعدی نابرابری ها. نتیجه پژوهش بیانگر آن است که هم افزایی نقاط قوت نظریه راولز با مبانی انسان شناختی و غایت گرایانه اندیشه مصباح یزدی می تواند الگویی بومی و کارآمد برای آموزش و پرورش ایران فراهم سازد؛ الگویی که در آن عدالت اجتماعی، کیفیت یادگیری و تربیت معنوی به صورت همزمان مورد توجه قرار گرفته و زمینه رشد هویت فرهنگی، انسجام اجتماعی و توسعه پایدار را مهیاء می سازد.

کلیدواژه ها:

عدالت تربیتی ، راولز ، مصباح یزدی ، آموزش و پرورش ، ایران