بازخوانی تطبیقی تبیین دوانی و ملاصدرا از وجود ذهنی: تحلیلی از پیوند هستی شناسی و معرفت شناسی

این پژوهش با هدف بررسی نسبت میان نظریه تشان جلال الدین دوانی و تبیین صدرایی وجود ذهنی، به تحلیل پیوند میان مبانی هستی شناختی و معرفت شناختی در سنت فلسفه اسلامی می پردازد. پژوهش با روش تحلیلی تطبیقی و بر پایه مطالعه آثار دوانی و ملاصدرا نشان می دهد که برخی مولفه های محوری اندیشه دوانی، به ویژه نظریه «ذوق التاله» و مفهوم «تشان»، واجد ظرفیت هایی نظری برای تفسیر وحدت محور نسبت وجود و معرفت اند. در این چارچوب، صور علمی نه به مثابه اموری مستقل، بلکه به عنوان شئون و مراتب ظهور حقیقت در ساحت ادراک فهم می شوند. همچنین نشان داده می شود که ملاصدرا این ظرفیت های مفهومی را در پرتو اصل اصالت وجود، قاعده بسیط الحقیقه و تبیین خاص خود از وجود ذهنی، در قالب دستگاهی فلسفی و منسجم بازصورت بندی کرده است. بر این اساس، وجود ذهنی در حکمت متعالیه صرفا نظریه ای درباره بازنمایی ذهنی اشیاء نیست، بلکه در امتداد مبانی وجودشناختی و در نسبت با منطق وحدت در عین کثرت قابل فهم است. یافته های پژوهش حاکی از آن است که برخی عناصر نظری موجود در اندیشه دوانی را می توان از زمینه های مفهومی مهم برای فهم و بازخوانی تبیین صدرایی وجود ذهنی و پیوند ساختاری میان هستی شناسی و معرفت شناسی در حکمت متعالیه به شمار آورد.

کلیدواژه ها:

وجود ذهنی ، بسیط الحقیقه ، تشان ، ذوق التاله ، جلال الدین دوانی ، ملاصدرا ، حکمت متعالیه